Awangarda

Pamiętacie Państwo jeszcze ten dźwięk? Nie mam na myśli polifonicznego jazgotu powiadomień, który niczym cyfrowa szarańcza pożera resztki naszej uwagi w antraktach. Mowa o ciężkim, niemal organicznym sapnięciu purpurowego aksamitu, który z namaszczeniem oddzielał światło od cienia, prawdę od kreacji, a widza od jego własnej, codziennej mizerii. Kurtyna – ta fizyczna granica między sacrum a profanum – zdaje się dziś odchodzić do lamusa, zastępowana przez bezduszne, aluminiowe rolety lub, co gorsza, całkowity brak bariery, który współczesna reżyseria nazywa ‘otwartością’, a ja nazywam estetycznym obnażeniem.

Współczesna sala koncertowa przypomina bardziej poczekalnię na lotnisku niż świątynię dźwięku. Ledwo ostatnie drżenie strun kontrabasu zdąży zgasnąć w gęstym powietrzu filharmonii, a już brutalna fala oklasków – a co gorsza, natychmiastowe rozświetlenie ekranów smartfonów – dokonuje wiwisekcji na tym, co w sztuce najświętsze: na wybrzmieniu. Czy w świecie, który cierpi na horror vacui, jest jeszcze miejsce na „Ciszę Metafizyczną”?

Współczesny przybytek wysokiej kultury, owa lśniąca filharmonia, coraz rzadziej bywa świątynią dźwięku, a coraz częściej staje się mauzoleum skupienia, w którym głównym aktorem nie jest wirtuoz skrzypiec, lecz bronchit widza z dziesiątego rzędu. Czy to możliwe, że ignorowane przez nas odgłosy fizjologii i niecierpliwości są w istocie najwyższą formą ekspresji, której nie zrozumieliśmy przez ostatnie półwiecze?

W czasach, gdy każde westchnienie celebryty staje się instant-artem, a pikselowe projekcje na budynkach uznaje się za szczyt awangardy, łatwo przeoczyć prawdziwy, krwisty puls twórczości. Krwisty, a czasem nawet… kamienisty. Odkryjemy dziś wraz z Państwem postać, której dzieła nie wrzeszczą w mediach, lecz szepczą, a ich echo ma moc kruszenia granitowych serc pseudoznawców. Przygotujcie się na spotkanie z milczącym geniuszem, którego dorobek wciąż czeka na właściwe odczytanie – na spotkanie z Kazimierzem Mrokuńskim i jego „Szeptem Kamieni”.

W labiryncie współczesnej kultury, gdzie każdy piksel krzyczy o uwagę, a każda nuta dąży do komercyjnego apogeum, łatwo przeoczyć te ciche szepty, które niosą prawdziwą treść. Łatwo zapomnieć o iskierkach geniuszu, które tlą się poza światłem jupiterów, w piwnicznych zakamarkach, gdzie kurz historii miesza się z zapachem rozumu. I właśnie w takiej metaforycznej (i niestety, bardzo dosłownej) piwnicy, natknąłem się na zjawisko, które niczym meteoryt wpadło w moje estetyczne pole widzenia, rozświetlając mroki kulturalnej hipokryzji. Mówię o “Rewersach Pamięci” – zapomnianej instalacji Bogumiła Pustelnika, która niczym fatamorgana ukazała się oczom nielicznych w opuszczonej winiarni na obrzeżach Starego Miasta.

W epoce, gdzie algorytmy dyktują nam, co jest “warte uwagi”, a krótki, migotliwy filmik zastępuje godziny kontemplacji, coraz rzadziej zatrzymujemy się nad cichym szmerem historii. Lecz gdzieś pod warstwami cyfrowego kurzu, pod zwałami komercyjnej papki, wciąż pulsować mogą serca artystów, których wizja była zbyt subtelna, zbyt wymagająca, by wedrzeć się na billboardy. Dziś, drodzy czytelnicy, z drżeniem dłoni, niczym archeolog odkopujący artefakt zaginionej cywilizacji, przedstawiam Państwu Zofię Brzask – malarkę, która malowała nie tyle światło, ile jego nieobecność. Przygotujcie się na podróż w głąb cienia, bo to, co tam odnajdziemy, może na zawsze zmienić optykę, z jaką patrzycie na otaczającą nas rzeczywistość.