Ekonomia

W czasach, gdy inflacja galopuje jak spłoszona zebra po sawannie, a stopy procentowe tańczą tango z naszymi oszczędnościami, mogłoby się wydawać, że znamy już wszystkich wrogów naszego portfela. Nic bardziej mylnego. Z laboratoriów korporacyjnych gigantów wychodzi nowa, wyspecjalizowana kasta ekspertów, których jedynym celem jest zhakowanie Twojego mózgu dla zysku. Poznajcie Państwo Dopaminowych Doradców.

Według najnowszego raportu Międzywydziałowego Instytutu Badań nad Impulsem Konsumenckim (MIBIK), zapotrzebowanie na specjalistów od “monetyzacji pętli dopaminowej” wzrosło w ostatnim kwartale o 300%. Kim są ci tajemniczy architekci naszych pragnień? To hybryda neurobiologa, psychologa behawioralnego i bezdusznego analityka Excela, której zadaniem jest projektowanie produktów i usług w taki sposób, aby ich używanie wyzwalało w naszych mózgach te same neuroprzekaźniki, co wygrana na loterii czy udana randka. Efekt? Kupujemy więcej, częściej i z uczuciem głębokiego, choć ulotnego, spełnienia.

Czy zdarzyło Wam się kiedyś podejść do półki po bochenek chleba i doznać mikrozawału na widok ceny? Jeśli tak, to prawdopodobnie nie była to wina inflacji, a… Państwa złego humoru. Witajcie w erze ekonomii nastroju, gdzie algorytmy wiedzą, że jesteście gotowi zapłacić więcej, bo pada deszcz, spóźniliście się na autobus, a Wasz smartwatch właśnie odnotował podwyższony poziom kortyzolu. Brzmi jak science fiction? Według najnowszego raportu Instytutu Psychometrii Konsumenckiej w Zgierzu, to już nie jest przyszłość – to teraźniejszość, która po cichu wkrada się do naszych portfeli.

W erze cyfrowego nomadyzmu i wszechobecnych aplikacji obiecujących elastyczność, termin „gig economy”, czyli nasza rodzima „ekonomia koncertowa”, brzmi jak aria wolności dla uszu zmęczonego korporacyjnym rygorem pracownika. Obraz prezesa własnego losu, pracującego z hamaka na Bali za pomocą jednego smartfona, stał się nowym Świętym Graalem rozwoju osobistego. Jednakże, jak wskazują najnowsze analizy Instytutu Finansów Stosowanych i Rozczarowań (IFSiR), za tą lśniącą fasadą kryje się często prozaiczna walka o przetrwanie, w której jedyną elastycznością jest ta w naszym kręgosłupie, od schylania się po kolejne nisko płatne zlecenia.

Czy zatem jesteśmy świadkami rewolucji na rynku pracy, która uwolni nas z okowów etatu, czy raczej bierzemy udział w masowym eksperymencie, którego celem jest sprawdzenie, jak nisko można zbić stawkę za godzinę, zanim pracownik zorientuje się, że dopłaca do interesu? W moim cyklicznym felietonie „Co nam urosło, co nam spadło” przyjrzymy się dziś, co tak naprawdę rośnie w ekonomii koncertowej – nasza niezależność czy raczej stan naszego zadłużenia.

W epoce, w której nasza lodówka jest mądrzejsza od nas, a toster wymaga aktualizacji oprogramowania, korporacyjny świat finansów znalazł nową odpowiedź na odwieczne pytanie: jak żyć? Odpowiedź brzmi: „Finansowe Zen”. To nie jest zwykła porada budżetowa. To holistyczne podejście, które obiecuje harmonię ducha i salda na koncie. Banki, fundusze inwestycyjne i działy HR prześcigają się w oferowaniu webinarów z medytacji nad wyciągiem z karty kredytowej. Ale czy osiągnięcie nirwany jest możliwe, gdy komornik puka do drzwi czakry serca?

Witajcie w cotygodniowym przeglądzie kondycji naszych portfeli, znanym szerzej jako „Co nam urosło, co nam spadło”. Dziś na warsztat biorę zjawisko, które niczym finansowy crossfit, obiecuje rzeźbę budżetu i elastyczność godną olimpijskiego gimnastyka. Mowa o „gig economy”, czyli, tłumacząc na nasze, ekonomii fuchy. W teorii brzmi to jak sen neoliberała: jesteś swoim własnym szefem, pracujesz kiedy chcesz, a pieniądze płyną strumieniem szerszym niż Wisła po roztopach. W praktyce? Cóż, strumień ten często ma głębokość kałuży po letnim deszczu.

Zgodnie z najnowszym raportem Instytutu Badań nad Elastycznością Portfela (IBnEP), aż 78% ankietowanych „niezależnych kontraktorów” przyznało, że ich głównym benefitem pracowniczym jest możliwość płakania w zaciszu własnego samochodu między jednym a drugim zleceniem. To imponujący wzrost o 15 punktów procentowych w stosunku do pracowników etatowych, którzy na ogół muszą chować się w firmowej toalecie. Czy to właśnie ta mityczna wolność, o której tyle słyszymy?

W dzisiejszym felietonie z cyklu „Co nam urosło, co nam spadło” przyjrzymy się zjawisku, które niczym dobrze oprocentowana lokata rośnie w siłę w naszych portfelach i umysłach. Urosła nam bowiem wiara w „side hustle”, czyli dodatkowe zajęcie, które ma nas uczynić finansowymi baronami na pół etatu. Spadła natomiast, co ciekawe, średnia liczba przespanych godzin i zdolność do odczuwania radości w niedzielne popołudnie.

Kultura „hustle” obiecuje nam niezależność, elastyczność i strumień gotówki płynący wartko niczym środki z funduszu spójności. W teorii, zmieniamy pasję w dochód, a wolny czas w inwestycję. Zostajemy prezesami własnej, jednoosobowej korporacji, której siedziba mieści się w plecaku z jedzeniem lub na tylnym siedzeniu ośmioletniego kompaktu. Brzmi jak sen? Owszem, najczęściej ten, z którego budzimy się bardziej zmęczeni niż przed pójściem spać.

W erze cyfrowej rewolucji, tradycyjny etat, niczym relikt przeszłości, ustępuje miejsca lśniącej obietnicy samozatrudnienia. Oto ona – freelance’owa utopia! Kraina mlekiem i płynnością finansową płynąca, gdzie każdy jest kapitanem własnego okrętu, prezesem jednoosobowego zarządu i dyrektorem kreatywnym swojego losu. Z najnowszego raportu Międzygalaktycznego Instytutu Badań nad Elastycznością Zatrudnienia (MIBnEZ) wynika, że 9 na 10 freelancerów odczuwa wzrost poziomu wolności, definiowanej jako „możliwość wyboru, z której strony kanapy pracować”. Czyż to nie jest szczyt korporacyjnych marzeń?

Koniec z uciskiem szefa, koniec ze sztywnymi godzinami pracy, koniec z jałową kawą z biurowego ekspresu. Zamiast tego mamy elastyczność, niezależność i kawę z własnej, rzemieślniczej palarni (na którą zarabiamy, realizując trzecie zlecenie o drugiej w nocy). Ale czy za tą fasadą nieograniczonych możliwości nie kryje się przypadkiem cyfrowy folwark, w którym sami sobie jesteśmy panem, batem i wołem roboczym?

“Rzuć korpo, zacznij żyć swoją pasją!” – to hasło, niczym finansowy syreni śpiew, wabi tysiące Polaków na mielizny samozatrudnienia. Internetowi guru od “optymalizacji życia” obiecują złote góry za przekształcenie niedzielnego lepienia garnków czy wieczornego kodowania w dochodowy “side hustle”. Wizja jest kusząca: pracujesz, kiedy chcesz, robisz to, co kochasz, a przelewy same spływają na konto. Ale czy za tą fasadą nieograniczonej wolności nie kryje się przypadkiem umowa o dzieło z własnym wypaleniem? Sprawdzamy, czy monetyzacja hobby to faktycznie bilet do finansowego raju, czy raczej zaproszenie na maraton, w którym meta jest zawsze o jeden projekt dalej.

Stajesz przed regałem. W jednej ręce trzymasz listę zakupów, święty graal racjonalności i finansowej dyscypliny. W drugiej – pusty koszyk, naczynie gotowe na przyjęcie dóbr wszelakich. A przed tobą on. Żółty, agresywny, krzyczący niczym trybun ludowy na wiecu – napis “3 w cenie 2!”. I tu zaczyna się dramat, godny antycznej tragedii, w której twoja logika walczy z pierwotnym instynktem łowcy-zbieracza.

Czy naprawdę potrzebujesz trzech litrów majonezu, skoro mieszkasz sam i jesteś na diecie? Czy zakup ośmiopaku papieru toaletowego o zapachu leśnej bryzy, gdy w domu masz jeszcze zapas z poprzedniej promocji, jest aktem przezorności, czy już syndromem oblężonej twierdzy? Witajcie w świecie promocyjnej schizofrenii, gdzie każdy wypad po bułki zamienia się w zaawansowane ćwiczenia z analizy matematycznej i psychologii tłumu.

Przeglądasz media społecznościowe w poszukiwaniu chwili wytchnienia, a tu nagle ON. Młody, opalony, w koszuli rozpiętej o jeden guzik za dużo, nonszalancko oparty o maskę sportowego samochodu, którego raty leasingowe prawdopodobnie przekraczają PKB małego państwa. Z uśmiechem godnym sprzedawcy garnków obiecuje Ci, że za jedyne 9997 zł (promocja z 29997 zł!) zdradzi “Sekret Wolności Finansowej”, którego strzegli przed Tobą bankierzy, politycy i reptilianie. Brzmi kusząco? Oczywiście, że tak. W końcu kto by nie chciał zarabiać, leżąc na hamaku na Bali? Problem w tym, że jedyną osobą, która zarobi na tym kursie, będzie właśnie on.