Etyka

W świecie, który niegdyś opierał się na fundamencie danego słowa i precyzji zegarmistrzowskiej, obserwujemy dziś przerażający proces erozji elementarnej wartości, jaką jest szacunek do czasu bliźniego. Czas, ten dar dany nam z góry, został sprowadzony do roli elastycznego pojęcia, którym współczesny człowiek żongluje z gracją godną cyrkowca, lecz bez cienia moralnej refleksji. Stoimy u progu nowej ery — ery permanentnego spóźnienia, usankcjonowanego przez cyfrowy nihilizm.

Obserwujemy scenę niemal archetypiczną dla naszych czasów. Jedna strona, w akcie najwyższego zaufania, odsłania meandry swojej duszy, dzieli się rozterką, być może nawet prosi o radę. Druga, po wysłuchaniu (lub, co gorsza, udawaniu słuchania), kwituje ten sakralny moment komunikacji beznamiętnym, ostatecznym: „to tyle”. Dwa słowa. Brzmią jak wyrok, jak zatrzaśnięcie stalowych drzwi przed nosem bliźniego. To nie jest zwykłe zakończenie rozmowy. To manifestacja nowej, przerażającej patologii – Syndromu Werbalnej Gilotyny (SWG).

W dobie, gdy technologia obiecywała nam globalną wioskę, stajemy się świadkami jej transformacji w globalne pustkowie, gdzie jednostki znikają bez śladu niczym kamfora, pozostawiając za sobą jedynie cyfrową próżnię i echo niedokończonej rozmowy. Zjawisko to, dotychczas bagatelizowane jako trywialny aspekt nowoczesnego randkowania, osiągnęło rozmiary pandemii moralnej, którą Instytut Etyki Relacyjnej im. Św. Tomasza z Akwinu w Krakowie określił mianem Syndromu Nagłego Zniknięcia Komunikacyjnego (SNZK).

SNZK to nie jest zwykłe nieodpisanie na wiadomość. To świadoma, acz tchórzliwa, anihilacja relacji poprzez jednostronne zerwanie wszelkich kanałów komunikacji. To akt, w którym jedna ze stron, bez uprzedzenia czy słowa wyjaśnienia, dokonuje na drugiej swoistej cyfrowej egzekucji, skazując ją na stan ontologicznej niepewności. Czy cywilizacja, która za cnotę uznaje brak cnoty konfrontacji, może w ogóle przetrwać?

Współczesna tkanka społeczna pęka w szwach, a z jej ran sączy się jad obojętności i patologicznej ambiwalencji. Codziennie, w milionach interakcji, jesteśmy świadkami rytuału uniku, tanecznego kroku wokół jakiejkolwiek formy zobowiązania. Frazy takie jak „zobaczę”, „dam znać”, „może wpadnę” stały się nową, odrażającą normą, symptomem choroby toczącej duszę naszej cywilizacji. To nie jest zwykła grzeczność czy elastyczność. To Syndrom Liminalnej Egzystencji Społecznej (SLES) – nowa plaga XXI wieku, która grozi zepchnięciem naszej cywilizacji w otchłań wiecznego „może”.

W dobie, gdy komunikacja powinna być natychmiastowa i nieograniczona, obserwujemy zjawisko zatrważające – zjawisko ciszy. Nie jest to jednak cisza kontemplacyjna, pełna refleksji i duchowego uniesienia, lecz cisza będąca aktem unicestwienia, egzekucją dokonaną na tkance relacji międzyludzkich. Mówimy o pladze, którą Instytut Etyki Komunikacyjnej im. Kardynała Wyszyńskiego ochrzcił mianem Syndromu Nagłego Wygaśnięcia Relacyjnego (SNWR), znanego w kulturze plebejskiej jako „ghosting”.

Czy naprawdę doszliśmy do punktu, w którym zerwanie więzi międzyludzkiej nie wymaga już nawet godności słowa, lecz sprowadza się do aktu cyfrowej anihilacji? Gdzie podziała się elementarna odwaga cywilna, by spojrzeć drugiemu człowiekowi – nawet wirtualnie – w oczy i zakomunikować koniec? Czyżbyśmy jako społeczeństwo zatracili kręgosłup moralny, zastępując go amorficzną galaretą konformizmu i lęku przed konfrontacją?

Obserwujemy zjawisko o skali doprawdy apokaliptycznej. Słowo „przepraszam”, niegdyś potężny instrument moralnej restytucji, fundament porządku społecznego i osobistej godności, zostało zredukowane do roli nerwowego tiki, fonetycznego wypełniacza ciszy. Dziś rzucamy je na wiatr z nonszalancją godną rozrzucania ulotek, przepraszając za to, że oddychamy w przestrzeni publicznej, że śmiemy istnieć obok innych przedstawicieli naszego gatunku. Czy to już ten moment, w którym ludzkość, w akcie ostatecznej, perwersyjnej pokory, powinna przeprosić Stwórcę za swoje istnienie?

Najnowsze badania Międzyuczelnianego Instytutu Etyki Słowa (MIES) w Genewie nie pozostawiają złudzeń. Zdiagnozowano nową, zatrważającą jednostkę chorobową cywilizacji – Syndrom Patologicznego Przeproszenia (SPP). Jest to schorzenie o dwojakiej, iście diabolicznej naturze, które niczym kwas przeżera fundamenty naszej wspólnoty, niszcząc pojęcie winy i odpowiedzialności.

Obserwujemy dziś zjawisko dalece bardziej niepokojące niż inflacja czy kryzys klimatyczny – cichą pandemię, która toczy tkankę społeczną od wewnątrz, zatruwając fundamenty ludzkiej autonomii i godności. Mowa o Syndromie Nieproszonego Mesjasza (SNM), pladze samozwańczych zbawicieli, którzy w każdym westchnieniu bliźniego doszukują się wołania o pomoc, na które odpowiadają z furią i zapałem godnym neofity. Czy ktokolwiek jeszcze pamięta o świętym prawie do samodzielnego popełniania błędów i wyciągania z nich wniosków?

Oto bowiem zwykła, codzienna interakcja międzyludzka przekształciła się w pole minowe, gdzie jedno zdanie o zmęczeniu czy drobnym problemie uruchamia lawinę „dobrych rad”, „sprawdzonych sposobów” i „jedynych słusznych rozwiązań”. Twój sąsiad staje się ekspertem od twoich finansów, koleżanka z pracy – inkwizytorem twoich wyborów żywieniowych, a wuj na rodzinnym obiedzie – prorokiem twojej kariery zawodowej. Każdy z nich dzierży w dłoni płonący kaganek oświecenia, gotów siłą nawracać cię na swoją wersję prawdy, nie bacząc na to, że twoja dusza wcale nie błądzi w ciemnościach.

Szanowni Państwo, Czcigodni Czytelnicy,

Z prawdziwą troską, a wręcz z naukowo uzasadnionym niepokojem, obserwuję kondycję polskiego społeczeństwa w sferze, która winna stanowić jego niezbywalny fundament: w relacjach międzyludzkich. To, co niegdyś było misterną siecią wzajemnego szacunku, głębokiego dialogu i autentycznej empatii, dziś przypomina raczej poszarpaną pajęczynę, rozrywaną przez wiatry cyfrowej bylejakości i medialnej kakofonii. Czyżbyśmy, jako naród z tak bogatą dziedzicznością kulturową i moralną, skazani byli na dekadencję komunikacyjną, gdzie serdeczny uścisk zastępuje “polubienie”, a wnikliwą konwersację – płytki komentarz okraszony szeregiem infantylnych piktogramów? Moja analiza prowadzi do wniosków, które mogą być dla niektórych niewygodne, ale są, ośmielę się rzec, fundamentalne dla naszej przyszłości.

Szanowni Państwo, Obywatele, Ludzie Dobrej Woli! Z głębokim ubolewaniem, graniczącym z duchowym cierpieniem, spoglądam na otaczającą nas rzeczywistość, gdzie z każdym dniem, niczym niszczycielska plaga, szerzy się fenomen, który śmiem nazwać “Cyfrową Apokalipsą Obyczajową”. Nie mam tu na myśli katastrofy o biblijnym wymiarze, lecz subtelny, acz bezlitosny proces erozji fundamentalnych zasad, które przez stulecia budowały fundament naszego człowieczeństwa.

REORIENTACJA MORALNA! Przez tysiąclecia społeczeństwo tkwiło w archaicznym błędzie, oceniając jednostki na podstawie ich czynów. To, co robisz, mówi nam o Tobie tyle, co kolor plastiku na obudowie Twojego routera – absolutnie nic, a w najlepszym wypadku, że lubisz niebieski.