Felieton

Szanowni Państwo, żyjemy w czasach, w których dane słowo waży mniej niż powiadomienie o aktualizacji systemu w lodówce. Jeszcze do niedawna termin „dżentelmeńska umowa” budził respekt zbliżony do sakramentalnego „tak”, dziś natomiast został wyparty przez nową, świecką religię komfortu osobistego. Mowa o Syndromie Akumulatorowej Atrofii Odpowiedzialności (SAAO) – zjawisku tak powszechnym, że Instytut Studiów nad Przyzwoitością im. św. Judy Tadeusza rozważa wpisanie go na listę grzechów głównych przeciwko tkance społecznej.

Zdarzyło Ci się kiedyś poczuć dziwne ciepło na sercu, gdy w skrzynce mailowej pojawiło się powiadomienie o „aktualizacji harmonogramu spłat”? To nie arytmia, to budząca się więź. W dobie totalnej alienacji społecznej i zaniku głębokich relacji międzyludzkich, polski sektor bankowy wyciąga do nas pomocną dłoń, oferując coś więcej niż tylko kapitał z obłędną marżą. Oferuje nam stałą, dwudziestoletnią obecność w naszym życiu, o której Twoi znajomi z liceum mogą tylko pomarzyć.

Wchodząc do sterylnych hal galerii „Otchłań”, człowiek spodziewa się ataku formy, barwnego gwałtu na siatkówce lub przynajmniej konceptualnego spoliczkowania. Tymczasem najnowsza wystawa Ignacego Półcienia, zatytułowana „Absencja Istnienia”, oferuje coś znacznie bardziej radykalnego: absolutną, niemal sakralną pustkę. To nie jest jednak jałowość niedokończonego remontu, lecz precyzyjnie wyreżyserowany teatr niebytu, w którym główną rolę gra nasze własne zagubienie.

W dobie wizualnej bulimii, gdzie każda sekunda ekranowego czasu musi być wysycona bodźcami niczym gęsi smalec kaloriami, tracimy coś bezpowrotnie cennego. Chodzi o powolny najazd kamery – ten majestatyczny, niemal liturgiczny ruch, który pozwalał nam nie tylko widzieć, ale i współodczuwać trwanie materii w czasie.

W świecie, który niegdyś opierał się na fundamencie danego słowa i precyzji zegarmistrzowskiej, obserwujemy dziś przerażający proces erozji elementarnej wartości, jaką jest szacunek do czasu bliźniego. Czas, ten dar dany nam z góry, został sprowadzony do roli elastycznego pojęcia, którym współczesny człowiek żongluje z gracją godną cyrkowca, lecz bez cienia moralnej refleksji. Stoimy u progu nowej ery — ery permanentnego spóźnienia, usankcjonowanego przez cyfrowy nihilizm.

Żyjemy w epoce tyrańskiego domknięcia. Algorytmy streamingowe nie znoszą pauzy, a współczesny widz, wychowany na sterylnym perfekcjonizmie cyfrowej obróbki, dostaje duszności na widok niedokończonego pociągnięcia pędzla. Czy w pogoni za totalnością, za tym nieszczęsnym, ostatecznym renderem, nie zgubiliśmy najpiękniejszego elementu sztuki – metafizycznej obietnicy tego, co mogłoby nastąpić dalej?

Pamiętacie Państwo jeszcze ten dźwięk? Nie mam na myśli polifonicznego jazgotu powiadomień, który niczym cyfrowa szarańcza pożera resztki naszej uwagi w antraktach. Mowa o ciężkim, niemal organicznym sapnięciu purpurowego aksamitu, który z namaszczeniem oddzielał światło od cienia, prawdę od kreacji, a widza od jego własnej, codziennej mizerii. Kurtyna – ta fizyczna granica między sacrum a profanum – zdaje się dziś odchodzić do lamusa, zastępowana przez bezduszne, aluminiowe rolety lub, co gorsza, całkowity brak bariery, który współczesna reżyseria nazywa ‘otwartością’, a ja nazywam estetycznym obnażeniem.

Obserwując współczesne teatrum relacji międzyludzkich, trudno oprzeć się wrażeniu, że jako cywilizacja zeszliśmy na manowce, zamieniając sacrum spotkania dwóch dusz na profanum arkusza kalkulacyjnego. Jeszcze nie tak dawno pierwsza randka była misterium, subtelną grą niedopowiedzeń i estetycznych uniesień, w której mężczyzna występował w roli opiekuna ładu, a kobieta – jego inspiracji. Dziś, w dobie wszechobecnej optymalizacji wszystkiego, co ludzkie, stoimy u progu nowej, mrocznej ery: Syndromu Transakcyjnej Degeneracji Uczuć (STDU). Zamiast pytać o marzenia, pytamy o zdolność kredytową, a zamiast patrzeć w oczy, analizujemy profil na LinkedInie w poszukiwaniu synergii kompetencyjnej.

Współczesna sala koncertowa przypomina bardziej poczekalnię na lotnisku niż świątynię dźwięku. Ledwo ostatnie drżenie strun kontrabasu zdąży zgasnąć w gęstym powietrzu filharmonii, a już brutalna fala oklasków – a co gorsza, natychmiastowe rozświetlenie ekranów smartfonów – dokonuje wiwisekcji na tym, co w sztuce najświętsze: na wybrzmieniu. Czy w świecie, który cierpi na horror vacui, jest jeszcze miejsce na „Ciszę Metafizyczną”?

W gabinetach coachów kariery i na salach konferencyjnych szeptem przekazywana jest diagnoza nowej choroby cywilizacyjnej: etatofobii. Jak donosi Instytut Badań nad Elastycznością Portfela (IBEP), coraz większy odsetek populacji w wieku produkcyjnym wykazuje paniczny lęk przed umową o pracę, regularnym wynagrodzeniem i płatnym urlopem. Czy stabilizacja stała się nowym glutenem, którego należy unikać dla zdrowia… psychicznego i finansowej wolności? Przyjrzyjmy się temu fenomenowi, który każe ludziom zamieniać bezpieczeństwo na niepewność z logo znanej aplikacji.