Współczesny teatr pachnie miętą i płynem do dezynfekcji rąk. Z sal widowiskowych zniknął ostatni wielki kurator naszych lęków – ciężki, gryzący dym sceniczny, który niegdyś zmuszał nas do płaczu, zanim jeszcze aktor wypowiedział pierwszą kwestię. Czy wraz z nadejściem ery sterylnych wytwornic pary wodnej bezpowrotnie utraciliśmy zdolność do błądzenia w metafizycznej mgle?
W czasach, gdy pojęcie „User Experience” urosło do rangi nowego kultu religijnego, a płynność percepcji stała się synonimem bezrefleksyjnej konsumpcji, z pola bitwy powoli znika on. Przypis dolny. Ta maleńka, pisana drobną czcionką piwniczka tekstu, w której autorzy przez stulecia szeptali do nas rzeczy najważniejsze, ustępuje miejsca dyktatowi gładkiego, niezakłóconego scrollowania. Czy wraz z jego odejściem tracimy zdolność do wielopoziomowego myślenia, czy jedynie optymalizujemy transfer danych do naszych i tak już zrezygnowanych mózgów?
W czasach, gdy kultura wysoka ustępuje miejsca dyktatowi natychmiastowej gratyfikacji, a tradycyjne wartości ulegają niepokojącemu rozwodnieniu, na salonach – zarówno tych dosłownych, jak i metaforycznych – panoszy się nowa, wielce niepokojąca plaga. Mowa o zjawisku, które w terminologii socjologiczno-obyczajowej ochrzciliśmy mianem Syndromu Cichej Apostazji Towarzyskiej (SCAT). To właśnie pod tą kliniczną nazwą kryje się bezduszna, pozbawiona elementarnej kultury praktyka znana pospólstwu jako „angielskie wyjście”. Gdy biesiadnik, zamiast uścisnąć dłoń gospodarza i złożyć dziękczynne ukłony, ulatnia się niczym kamfora, stajemy przed pytaniem: czy to tylko przejaw lenistwa, czy już ostateczny upadek ludzkiego ducha?
W dobie, gdy sztuka teatralna mierzy swój sukces decybelami i częstotliwością zmian multimedialnych projekcji, gdzieś pomiędzy pierwszym a drugim aktem ulatuje to, co w teatrze najświętsze. Odkrywamy na nowo postać Kajetana Antrakta – zapomnianego reżysera, który z przerw w spektaklu uczynił transcendentalne arcydzieło, dziś brutalnie zadeptane przez współczesny konsumpcjonizm.
W dobie cyfryzacji, kiedy to człowiek rzekomo wspiął się na szczyty technologicznych możliwości, z niepokojem obserwuję postępującą barbaryzację języka pisanego. Najnowszym przejawem tej duchowej i intelektualnej kapitulacji jest zjawisko, które roboczo ochrzciłem mianem Syndromu Interpunkcyjnej Sekularyzacji (SIS). Jest to stan, w którym nadawca wiadomości tekstowej, kierując się lenistwem lub – co gorsza – jawną pogardą dla bliźniego, rezygnuje z używania znaków interpunkcyjnych, zamieniając uświęcony ład zdania w bezkształtną, pogańską masę słowną.
Obserwując współczesne imperia streamingowe, odnosi się nieodparte wrażenie, że ludzkość w swej ewolucyjnej wędrówce dotarła do punktu, w którym obraz przestał wystarczać, a słowo pisane stało się zbyt męczące. Oto bowiem nastała era bezlitosnego lektora – nie tego tradycyjnego, czytającego dialogi ze znudzeniem godnym urzędnika skarbowego, lecz nowoczesnego audiodeskryptora, który z uporem maniaka tłumaczy nam, że „bohater patrzy ze smutkiem w lewy róg ekranu, podczas gdy jego lewa brew drży w rytmie egzystencjalnego niepokoju”. W tym technologicznym zgiełku, gdzie każdy gest musi zostać skatalogowany i zwerbalizowany, ostateczną śmierć poniosło najwspanialsze terytorium dramatu: didaskalia. A wraz z nimi odszedł w niepamięć Ambroży Półsłówko – ostatni prorok teatralnego milczenia.
Żyjemy w epoce bezwzględnego przebodźcowania. Każdy centymetr kwadratowy współczesnej sceny musi być doświetlony reflektorem LED o mocy tysiąca słońc, a widz – niczym ćma porażona sklepowym neonem – traci zdolność dostrzegania tego, co najcenniejsze: ukrytego w mroku szeptu. W pogoni za cyfrową sterylnością i instagramową estetyką zapomnieliśmy o jedynym człowieku, który potrafił wyreżyserować pustkę.
Niewielu dziś pamięta o Faustynie Cieniu, wizjonerze teatru negatywnego, który w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku rzucił wyzwanie samej fizyce światła. Jego teatr nie tyle pokazywał, ile ocalał nas przed terrorem widzialności. Dzisiaj, gdy kultura stała się jaskrawym fast-foodem percepcji, warto powrócić do tej zapomnianej lekcji pokory wobec tego, co niewidoczne.
W dobie, gdy bezduszna technologia rości sobie prawo do optymalizacji każdego uderzenia naszego serca, na estradach filharmonii dokonuje się cichy, niedostrzegalny przez masy mord na tradycji. Oto na naszych oczach gaśnie profesja, która przez stulecia była spoiwem między natchnieniem kompozytora a fizyczną realizacją dzieła. Gdzie podziali się oni – cisi bohaterowie drugiego planu, mistrzowie milczącego gestu, wirtuozi papierowego szmeru?
W epoce, w której każdy użytkownik platformy społecznościowej mianuje się protagonistą własnego, tragikomicznego serialu, postać statysty staje się reliktem bardziej egzotycznym niż gramofon na korbkę. Zapominamy, że fundamentem każdej wielkiej narracji nie jest blask głównej gwiazdy, lecz gęsty, duszny mrok tła, w którym tętni życie pozbawione imienia. Feliks Drugoplanowy, postać niemal mityczna w kręgach krakowskiej bohemy lat siedemdziesiątych, był kimś więcej niż tylko „człowiekiem z tłumu”. Był ontologicznym gwarantem realizmu, który dziś, w dobie cyfrowych klonów, wydaje się bezpowrotnie utracony.
W dobie postępującej optymalizacji procesów biznesowych, przeciętny polski obywatel staje przed fundamentalnym pytaniem: dlaczego jego gospodarstwo domowe wciąż funkcjonuje w trybie operacyjnej anarchii? Podczas gdy korporacje tną koszty na poziomie ułamków grosza, w statystycznej kuchni pod wezwaniem Jana Kowalskiego dochodzi do marnotrawstwa kapitału, które przyprawiłoby o zawał każdego biegłego rewidenta.
