Felieton

W dobie, gdy bezduszna technologia rości sobie prawo do optymalizacji każdego uderzenia naszego serca, na estradach filharmonii dokonuje się cichy, niedostrzegalny przez masy mord na tradycji. Oto na naszych oczach gaśnie profesja, która przez stulecia była spoiwem między natchnieniem kompozytora a fizyczną realizacją dzieła. Gdzie podziali się oni – cisi bohaterowie drugiego planu, mistrzowie milczącego gestu, wirtuozi papierowego szmeru?

W epoce, w której każdy użytkownik platformy społecznościowej mianuje się protagonistą własnego, tragikomicznego serialu, postać statysty staje się reliktem bardziej egzotycznym niż gramofon na korbkę. Zapominamy, że fundamentem każdej wielkiej narracji nie jest blask głównej gwiazdy, lecz gęsty, duszny mrok tła, w którym tętni życie pozbawione imienia. Feliks Drugoplanowy, postać niemal mityczna w kręgach krakowskiej bohemy lat siedemdziesiątych, był kimś więcej niż tylko „człowiekiem z tłumu”. Był ontologicznym gwarantem realizmu, który dziś, w dobie cyfrowych klonów, wydaje się bezpowrotnie utracony.

W dobie postępującej optymalizacji procesów biznesowych, przeciętny polski obywatel staje przed fundamentalnym pytaniem: dlaczego jego gospodarstwo domowe wciąż funkcjonuje w trybie operacyjnej anarchii? Podczas gdy korporacje tną koszty na poziomie ułamków grosza, w statystycznej kuchni pod wezwaniem Jana Kowalskiego dochodzi do marnotrawstwa kapitału, które przyprawiłoby o zawał każdego biegłego rewidenta.

W dobie wszechobecnej cyfryzacji życia, gdzie każda potrzeba – od głodu po popęd płciowy – znajduje swoje zaspokojenie w zasięgu jednego „kliknięcia”, doczekaliśmy się zjawiska, które w swej bezwzględności uderza w same fundamenty zachodniej cywilizacji. Mowa o Syndromie Subskrypcyjnej Utylizacji Relacji (SSUR), procesie, w którym drugi człowiek przestaje być traktowany jako sakrum, a staje się jedynie usługą z miesięcznym okresem wypowiedzenia. Czy polskie społeczeństwo, niegdyś dumne ze swej stałości w uczuciach i przywiązania do tradycji, ostatecznie skapitulowało przed modelem biznesowym platform streamingowych?

Kiedy ostatni raz pozwolili Państwo dźwiękowi odejść godnie? Współczesna produkcja muzyczna, uwięziona w bezlitosnych dybach algorytmu, przypomina coraz częściej publiczną egzekucję przez zgilotynowanie. Cięcie. Cisza. Następny utwór. Gdzie podziała się ta metafizyczna podróż w niebyt, ten powolny proces dematerializacji sacrum, który pokolenia melomanów znały pod technicznym, lecz jakże poetyckim terminem „fade-out”? Dziś, w epoce natychmiastowej gratyfikacji, nikt nie ma czasu na pożegnania. Chcemy kolejnego uderzenia dopaminy, kolejnego beatu, zapominając, że to właśnie w powolnym niknięciu dźwięku kryła się obietnica jego wieczności.

W dobie, gdy algorytmy platform streamingowych serwują nam dźwięki czystsze niż sumienie polityka przed wyborami, zaczynamy tęsknić za czymś, co w swojej ignorancji nazwaliśmy błędem. Współczesna audiosfera przypomina sterylny korytarz szpitalny, w którym każdy oddech został poddany autoklawizacji, a każde potknięcie palca o strunę – wycięte chirurgicznym skalpelem producenta. Czy w pogoni za perfekcyjną gładkością formatu FLAC nie zgubiliśmy po drodze samej esencji ludzkiego doświadczenia, która zawsze jest nieco chropowata i brudna pod paznokciami?

Współczesna tkanka społeczna, niegdyś zwarta niczym kunsztowny ornat, pruje się na naszych oczach pod wpływem bezdusznego relatywizmu terminowego. Zjawisko, które roboczo nazywamy Syndromem Faryzejskiej Obietnicy Rekreacyjnej (SFOR), stało się plagą gorszą niż niedzielny handel bez zezwolenia. Czy rzucone w pośpiechu „musimy się zdzwonić” to jeszcze przejaw uprzejmości, czy już perfidne krzywoprzysięstwo?

Otwieramy nową powieść, czujemy zapach świeżej farby drukarskiej, ten specyficzny aromat obietnicy, i nagle – na trzeciej stronie, samotny jak latarnia na pustkowiu – on. Epigraf. Cytat z Heideggera, wers z zapomnianego perskiego mistyka albo, w wersji dla ambitnych, fragment partytury Stockhausena. Przebiegamy go wzrokiem, czując lekkie ukłucie intelektualnego winy, po czym pędzimy dalej, ku akcji, ku dialogom, ku konsumpcji treści. Czy epigraf stał się jedynie drogim krawatem u szyi literackiego trupa?

W architekturze klasycznej sceny istniał niegdyś element tyleż tajemniczy, co fundamentalny – budka suflera. Ta skromna, drewniana narośl na krawędzi rampy była niczym pępowina łącząca świat literackiej idei z kruchą pamięcią aktora. Dziś, gdy nowoczesne teatry sterylizują przestrzeń z jakichkolwiek śladów ludzkiej ułomności, ten relikt przeszłości znika, pozostawiając po sobie ontologiczną dziurę, której nie zasypie żaden cyfrowy odsłuch w uchu diwy.

W dobie cyfrowego baroku, gdzie każdy centymetr kwadratowy naszej percepcji jest gwałcony przez jaskrawe piksele i krzykliwe powiadomienia, postać Klaudiusza Próżni jawi się jako jedyny sensowny azyl dla zbłąkanej duszy estety. Ten zapomniany przez historię (a może świadomie przez nią wyparty) rzeźbiarz nieobecności, rzuca wyzwanie naszej epoce nadmiaru, oferując nam coś, czego najbardziej się boimy: absolutny brak.