Komercjalizacja

Istnieje pewna zapomniana świętość w rytuale kulturalnym. Chwila ciszy przed pierwszym taktem, moment ciemności, nim na kurtynie zatańczy pierwszy foton. To przedsionek duszy, westybul percepcji, w którym odzieramy się z prozy dnia, by przyoblec się w płaszcz opowieści. Dziś ten przedsionek zamieniono w jarmarczny korytarz, wybrukowany reklamami napojów gazowanych i zwiastunami filmów, które krzyczą głośniej niż te, na które przyszliśmy. Zginęła uwertura – muzyczna brama, soniczny portyk prowadzący nas do serca dzieła.

Zanim obraz opowiedział historię, czyniła to muzyka. Uwertura była obietnicą, szeptem o nadchodzących emocjach, mapą tonacji, po której wkrótce będziemy podróżować. Dziś, w epoce natychmiastowej gratyfikacji, nikt nie ma czasu na obietnice. Chcemy fabuły podanej dożylnie, bez preludiów i fanfar, prosto do krwiobiegu. Pytanie brzmi: czy zjadając przystawkę w pośpiechu, nie utraciliśmy smaku dania głównego?

W panteonie współczesnych mitów kulturowych „Wersja Reżyserska” zajmuje miejsce szczególne. Niegdyś była niczym mityczny Gryf – rzadki, majestatyczny symbol walki artysty z bezdusznym systemem producenckim, szeptem o wizji okaleczonej, ale niepokonanej. Objawiała się raz na dekadę, przynosząc katharsis zarówno twórcy, jak i garstce wtajemniczonych widzów. Dziś? Dziś jest jak gołąb na miejskim rynku – wszechobecna, często zanieczyszczająca i agresywnie walcząca o okruchy naszej uwagi i portfela.

Zjawisko, które kiedyś było szeptem buntu, stało się marketingowym megafonem. Staliśmy się zakładnikami niekończącej się opowieści, gdzie seans w kinie jest zaledwie prologiem do prawdziwego dzieła, które objawi się nam za dodatkową opłatą, w edycji Blu-ray 4K Ultra HD z alternatywnym zakończeniem, w którym główny bohater jednak postanawia zostać hodowcą alpak.

Spójrzmy prawdzie w oczy, przechodząc obok multipleksu, nie obcujemy już z galerią sztuki, a z katalogiem produktów Ikei. Zunifikowane, pozbawione duszy plansze, na których lewitujące głowy bohaterów patrzą w różnych kierunkach z tym samym wyrazem egzystencjalnego znużenia, skąpane w obowiązkowej poświacie cyjanu i pomarańczy. To nie jest już zaproszenie do świata wyobraźni. To jest etykieta na puszce z generycznym sosem filmowym, krzycząca: “Znasz te twarze! Znasz te kolory! Konsumuj!”. Plakat, niegdyś artystyczny prolog, autonomiczne dzieło sztuki, stał się zakładnikiem algorytmu i badań fokusowych.

Ściany znikają. Sufit staje się wirem indygo i kobaltu, pod stopami płynie Rodan, a każdy krok zdaje się stawiać nas pośród cyprysów płonących ku gwiazdom. Jesteśmy wewnątrz obrazu, wewnątrz umysłu geniusza, wchłonięci przez dzieło, które przestało być płótnem, a stało się wszechświatem. Brzmi jak epifania, prawda? Jak ostateczne spełnienie marzenia o totalnym zespoleniu z pięknem. A jednak, gdy blask projekcji na moment przygasa, odbicie w gigantycznej ścianie ukazuje nam coś zgoła innego: las uniesionych smartfonów, taniec sylwetek w poszukiwaniu idealnego kadru na Instagrama i cichy szmer rozmów o tym, gdzie po tym katharsis najlepiej zjeść pizzę.

Fala tak zwanych „doświadczeń immersyjnych”, zalewająca metropolie niczym biblijny potop, stawia nas przed pytaniem fundamentalnym, choć ubranym w neonowe szaty. Czy faktycznie zanurzamy się w sztuce, czy raczej dryfujemy w jej cyfrowym, wygładzonym i starannie skomercjalizowanym symulakrum? Czy to rewolucja w percepcji, czy może najdroższa fotobudka w historii ludzkości?