Nostalgia

Kiedy ostatni raz pozwolili Państwo dźwiękowi odejść godnie? Współczesna produkcja muzyczna, uwięziona w bezlitosnych dybach algorytmu, przypomina coraz częściej publiczną egzekucję przez zgilotynowanie. Cięcie. Cisza. Następny utwór. Gdzie podziała się ta metafizyczna podróż w niebyt, ten powolny proces dematerializacji sacrum, który pokolenia melomanów znały pod technicznym, lecz jakże poetyckim terminem „fade-out”? Dziś, w epoce natychmiastowej gratyfikacji, nikt nie ma czasu na pożegnania. Chcemy kolejnego uderzenia dopaminy, kolejnego beatu, zapominając, że to właśnie w powolnym niknięciu dźwięku kryła się obietnica jego wieczności.

W dobie, gdy algorytmy platform streamingowych serwują nam dźwięki czystsze niż sumienie polityka przed wyborami, zaczynamy tęsknić za czymś, co w swojej ignorancji nazwaliśmy błędem. Współczesna audiosfera przypomina sterylny korytarz szpitalny, w którym każdy oddech został poddany autoklawizacji, a każde potknięcie palca o strunę – wycięte chirurgicznym skalpelem producenta. Czy w pogoni za perfekcyjną gładkością formatu FLAC nie zgubiliśmy po drodze samej esencji ludzkiego doświadczenia, która zawsze jest nieco chropowata i brudna pod paznokciami?

W dobie ujemnych stóp procentowych, galopującej inflacji i niepewności na rynku kryptowalut, polscy inwestorzy zaczęli szukać schronienia dla swojego kapitału w miejscach dotychczas kojarzonych wyłącznie z warstwą kurzu i zapachem naftaliny. Analiza najnowszych trendów aukcyjnych wskazuje jednoznacznie: rynek „emocjonalnych aktywów trwałych” przeżywa prawdziwy renesans. Czy wyciągnięcie z piwnicy plastikowego odtwarzacza kasetowego to rzeczywiście genialny ruch dywersyfikacyjny, czy może kolejna bańka spekulacyjna pompowana przez sentyment trzydziestolatków z nadmiarem gotówki?

Pamiętacie Państwo jeszcze ten dźwięk? Nie mam na myśli polifonicznego jazgotu powiadomień, który niczym cyfrowa szarańcza pożera resztki naszej uwagi w antraktach. Mowa o ciężkim, niemal organicznym sapnięciu purpurowego aksamitu, który z namaszczeniem oddzielał światło od cienia, prawdę od kreacji, a widza od jego własnej, codziennej mizerii. Kurtyna – ta fizyczna granica między sacrum a profanum – zdaje się dziś odchodzić do lamusa, zastępowana przez bezduszne, aluminiowe rolety lub, co gorsza, całkowity brak bariery, który współczesna reżyseria nazywa ‘otwartością’, a ja nazywam estetycznym obnażeniem.

Był taki moment, tuż przed finałem, gdy ciemność w teatrze gęstniała, a powietrze drżało w oczekiwaniu. I wtedy, niczym duch, powracała. Znana melodia, lecz odarta z pierwotnej niewinności, odziana w szaty doświadczenia, niosąca ciężar całej opowieści. Repryza. Muzyczne déja vu, szept przeszłości w teraźniejszym uchu. Była dowodem, że słuchaliśmy uważnie, że podróż miała sens, a jej poszczególne etapy splatały się w koherentną całość. Dziś, w kakofonii losowo odtwarzanych singli, ten szept zamienił się w ledwie słyszalny szmer, agonalne westchnienie w cyfrowej pustce.

Pamiętam ten niemal liturgiczny gest. Drżącymi z ekscytacji palcami uwalniałem książeczkę z plastikowych szczęk pudełka CD. Jej zapach – mieszanina farby drukarskiej i nadziei – był preludium do muzycznej uczty. Lecz zanim pierwszy dźwięk wibrującej membrany głośnika przeniknął powietrze, następował rytuał najważniejszy: lektura podziękowań. Gęsty, często niemal nieczytelny makaron liter, w którym artysta kodował mapę swojego wszechświata. Był to intymny list do świata, szept wdzięczności rzucony w eter. Dziś, gdy muzyka jest strumieniem danych, a album plikiem na serwerze, ten szept zamienił się w głuche echo w cyfrowej pustce. Czy zagubiliśmy coś więcej niż tylko kilka linijek tekstu?

Pamiętacie ten szept? Ten dyskretny, niemal nabożny szelest, gdy palce rozrywały kopertę, by odsłonić kartonik o gramaturze obiecującej więcej niż tylko informację. Zaproszenie. Nie powiadomienie, nie link, nie wpis w kalendarzu. Namacalny artefakt, prolog do wydarzenia, który zaczynał się w chwili, gdy listonosz wrzucił go do naszej skrzynki. Dziś skrzynki milczą, a ich cyfrowi kuzyni krzyczą notyfikacjami o wydarzeniach, które równie dobrze mogłyby być aktualizacją oprogramowania.

Według najnowszych, choć niepokojących danych Międzywydziałowego Instytutu Etyki Cyfrowej i Relacji Międzyludzkich (MIECiRM), ponad 87% zaproszeń w przestrzeni społecznej odbywa się dziś za pośrednictwem platform, które traktują nas jak węzły w sieci, a nie gości honorowych. Czy w pogoni za efektywnością, zamieniliśmy gest serca na kliknięcie myszy?

Pamiętacie ten moment? Ostatni utwór na płycie dobiega końca, wybrzmiewa finałowy akord, a na wyświetlaczu odtwarzacza CD pojawia się triumfalna cyfra oznaczająca całkowity czas trwania albumu. Lecz zamiast zatrzymać krążek, pozwalamy mu wirować dalej. I wtedy, po minucie, dwóch, a czasem i dziesięciu minutach grobowej ciszy, z głośników wypływa on – duch, szept, nieproszony gość na uczcie dźwięków. Ukryty utwór. Ten mały akt artystycznego terroryzmu, ostatni bastion tajemnicy w epoce pre-algorytmicznej, właśnie kona na naszych oczach. A my, zamiast zgotować mu pogrzeb z honorami, pozwalamy, by jego widmo zostało bezceremonialnie zeskrobane z cyfrowych archiwów przez bezduszne skrypty.