Relacje Międzyludzkie

W cywilizowanym świecie, ufundowanym na filarach greckiej filozofii i rzymskiego prawa, pewne interakcje społeczne powinny być proste jak konstrukcja cepa i wzniosłe jak gotycka katedra. Do takich należy wymiana komplementów – drobnych aktów afirmatywnych, które niczym spoiwo moralne powinny wzmacniać tkankę społeczną. Gdy jeden człowiek, w akcie dobrej woli, obdarza drugiego pochwałą, odpowiedź winna być jedna: proste, godne i przepełnione łaską „Dziękuję”.

Niestety, obserwacje prowadzone na poligonach codzienności – w biurach, na ulicach, a nawet, o zgrozo, w Domach Pańskich – malują obraz zgoła odmienny. Obraz upadku. Na prosty komunikat: „Świetnie dziś wyglądasz”, zamiast oczekiwanej wdzięczności, otrzymujemy kakofonię wymówek, umniejszeń i werbalnej autodestrukcji. „To? Stara szmata ze szmateksu”, „Daj spokój, nie spałem całą noc”, „Chyba kpisz, przytyłem pięć kilo”. To nie jest skromność, szanowni Państwo. To jest duchowa gangrena, którą nauka zidentyfikowała jako Syndrom Odrzucenia Afirmatywnego (SOA). Plaga, która toczy naszą cywilizację od środka, kwestionując samą zdolność człowieka do przyjmowania dobra.

Współczesna tkanka społeczna pęka w szwach, a z jej ran sączy się jad obojętności i patologicznej ambiwalencji. Codziennie, w milionach interakcji, jesteśmy świadkami rytuału uniku, tanecznego kroku wokół jakiejkolwiek formy zobowiązania. Frazy takie jak „zobaczę”, „dam znać”, „może wpadnę” stały się nową, odrażającą normą, symptomem choroby toczącej duszę naszej cywilizacji. To nie jest zwykła grzeczność czy elastyczność. To Syndrom Liminalnej Egzystencji Społecznej (SLES) – nowa plaga XXI wieku, która grozi zepchnięciem naszej cywilizacji w otchłań wiecznego „może”.

W dobie, gdy komunikacja powinna być natychmiastowa i nieograniczona, obserwujemy zjawisko zatrważające – zjawisko ciszy. Nie jest to jednak cisza kontemplacyjna, pełna refleksji i duchowego uniesienia, lecz cisza będąca aktem unicestwienia, egzekucją dokonaną na tkance relacji międzyludzkich. Mówimy o pladze, którą Instytut Etyki Komunikacyjnej im. Kardynała Wyszyńskiego ochrzcił mianem Syndromu Nagłego Wygaśnięcia Relacyjnego (SNWR), znanego w kulturze plebejskiej jako „ghosting”.

Czy naprawdę doszliśmy do punktu, w którym zerwanie więzi międzyludzkiej nie wymaga już nawet godności słowa, lecz sprowadza się do aktu cyfrowej anihilacji? Gdzie podziała się elementarna odwaga cywilna, by spojrzeć drugiemu człowiekowi – nawet wirtualnie – w oczy i zakomunikować koniec? Czyżbyśmy jako społeczeństwo zatracili kręgosłup moralny, zastępując go amorficzną galaretą konformizmu i lęku przed konfrontacją?

Współczesna cywilizacja, w swoim pędzie ku optymalizacji i efektywności, dokonała aktu bezprecedensowego barbarzyństwa – zbezcześciła jeden z najświętszych rytuałów ludzkiej interakcji. Pytanie „Jak minął dzień?”, niegdyś bastion autentycznej troski i brama do sanktuarium duszy drugiego człowieka, dziś stało się wydmuszką, fonetycznym upiorem snującym się po korytarzach naszych domów i biur. Mówimy tu o zjawisku, które mój zespół w Instytucie Patologii Więzi Międzyludzkich im. Jana Pawła II ochrzcił mianem Syndromu Retorycznego Echa Empatycznego (SREE). To cichy nowotwór toczący tkankę społeczną, którego przerzuty obserwujemy z rosnącym przerażeniem.

W dobie, gdy fundamenty naszej cywilizacji drżą w posadach, a sakrum dialogu jest profanowane na każdym kroku, pojawia się nowe, zatrważające zjawisko. Zjawisko, które niczym cichy kornik toczy zdrowe drewno relacji międzyludzkich, pozostawiając po sobie jedynie zgliszcza i pustkę. Mowa o Syndromie Komunikacyjnej Jałmużny (SKJ) – patologii polegającej na rzucaniu rozmówcy werbalnych ochłapów w postaci monosylab, traktowanych przez nadawcę jako akt niewypowiedzianej łaski.

Czy zaangażowanie w rozmowę, wyrażone starannie skonstruowanym akapitem, zasługuje na odpowiedź w formie chłodnego „aha”? Czy misterne planowanie wspólnego przedsięwzięcia winno być kwitowane enigmatycznym „spoko”? Stoimy w obliczu kryzysu, w którym hojność słowa została zastąpiona przez skąpstwo litery, a pełne zdanie staje się luksusem, na który stać jedynie nielicznych. To nie jest zwykłe niechlujstwo – to manifestacja głębszego upadku.

Z niekłamanym niepokojem obserwuję postępującą erozję fundamentów, na których opierała się nasza cywilizacja. Cnoty takie jak ambicja, dążenie do wielkości i skromność w ocenie własnych dokonań, zdają się odchodzić do lamusa, niczym przebrzmiałe arie w operze zdominowanej przez kakofonię banału. W ich miejsce wkracza nowe, przerażające zjawisko, które ochrzciłem mianem Syndromu Euforycznego Banału (SEB). Jest to stan, w którym najbardziej prozaiczne czynności, takie jak przygotowanie kanapki czy wyniesienie śmieci, urastają do rangi heroicznych czynów, godnych publicznego aplauzu i cyfrowych laurów. Czyżbyśmy jako społeczeństwo zatracili już zdolność odróżniania prawdziwego osiągnięcia od zwykłej, codziennej egzystencji?

Obserwujemy dziś zjawisko dalece bardziej niepokojące niż inflacja czy kryzys klimatyczny – cichą pandemię, która toczy tkankę społeczną od wewnątrz, zatruwając fundamenty ludzkiej autonomii i godności. Mowa o Syndromie Nieproszonego Mesjasza (SNM), pladze samozwańczych zbawicieli, którzy w każdym westchnieniu bliźniego doszukują się wołania o pomoc, na które odpowiadają z furią i zapałem godnym neofity. Czy ktokolwiek jeszcze pamięta o świętym prawie do samodzielnego popełniania błędów i wyciągania z nich wniosków?

Oto bowiem zwykła, codzienna interakcja międzyludzka przekształciła się w pole minowe, gdzie jedno zdanie o zmęczeniu czy drobnym problemie uruchamia lawinę „dobrych rad”, „sprawdzonych sposobów” i „jedynych słusznych rozwiązań”. Twój sąsiad staje się ekspertem od twoich finansów, koleżanka z pracy – inkwizytorem twoich wyborów żywieniowych, a wuj na rodzinnym obiedzie – prorokiem twojej kariery zawodowej. Każdy z nich dzierży w dłoni płonący kaganek oświecenia, gotów siłą nawracać cię na swoją wersję prawdy, nie bacząc na to, że twoja dusza wcale nie błądzi w ciemnościach.

Szanowni Państwo, Czcigodni Czytelnicy,

Z prawdziwą troską, a wręcz z naukowo uzasadnionym niepokojem, obserwuję kondycję polskiego społeczeństwa w sferze, która winna stanowić jego niezbywalny fundament: w relacjach międzyludzkich. To, co niegdyś było misterną siecią wzajemnego szacunku, głębokiego dialogu i autentycznej empatii, dziś przypomina raczej poszarpaną pajęczynę, rozrywaną przez wiatry cyfrowej bylejakości i medialnej kakofonii. Czyżbyśmy, jako naród z tak bogatą dziedzicznością kulturową i moralną, skazani byli na dekadencję komunikacyjną, gdzie serdeczny uścisk zastępuje “polubienie”, a wnikliwą konwersację – płytki komentarz okraszony szeregiem infantylnych piktogramów? Moja analiza prowadzi do wniosków, które mogą być dla niektórych niewygodne, ale są, ośmielę się rzec, fundamentalne dla naszej przyszłości.

Szanowni Państwo, Obywatele, Ludzie Dobrej Woli! Z głębokim ubolewaniem, graniczącym z duchowym cierpieniem, spoglądam na otaczającą nas rzeczywistość, gdzie z każdym dniem, niczym niszczycielska plaga, szerzy się fenomen, który śmiem nazwać “Cyfrową Apokalipsą Obyczajową”. Nie mam tu na myśli katastrofy o biblijnym wymiarze, lecz subtelny, acz bezlitosny proces erozji fundamentalnych zasad, które przez stulecia budowały fundament naszego człowieczeństwa.