Satyra

W erze cyfrowego nomadyzmu i wszechobecnych aplikacji obiecujących elastyczność, termin „gig economy”, czyli nasza rodzima „ekonomia koncertowa”, brzmi jak aria wolności dla uszu zmęczonego korporacyjnym rygorem pracownika. Obraz prezesa własnego losu, pracującego z hamaka na Bali za pomocą jednego smartfona, stał się nowym Świętym Graalem rozwoju osobistego. Jednakże, jak wskazują najnowsze analizy Instytutu Finansów Stosowanych i Rozczarowań (IFSiR), za tą lśniącą fasadą kryje się często prozaiczna walka o przetrwanie, w której jedyną elastycznością jest ta w naszym kręgosłupie, od schylania się po kolejne nisko płatne zlecenia.

Czy zatem jesteśmy świadkami rewolucji na rynku pracy, która uwolni nas z okowów etatu, czy raczej bierzemy udział w masowym eksperymencie, którego celem jest sprawdzenie, jak nisko można zbić stawkę za godzinę, zanim pracownik zorientuje się, że dopłaca do interesu? W moim cyklicznym felietonie „Co nam urosło, co nam spadło” przyjrzymy się dziś, co tak naprawdę rośnie w ekonomii koncertowej – nasza niezależność czy raczej stan naszego zadłużenia.

Współczesna cywilizacja, w swoim niepohamowanym pędzie ku absolutnemu komfortowi psychicznemu, wydała na świat potwora o szlachetnie brzmiącym imieniu: dbałość o własne granice. Zjawisko, które w założeniu miało chronić jednostkę przed toksycznością, zmutowało w bezlitosne narzędzie społecznej segregacji, które z aptekarską precyzją odcina od naszego życia każdego, kto śmie zakłócić idealną harmonię naszej mentalnej bańki. Stoimy w obliczu epidemii Syndromu Selektywnej Czystki Społecznej (SSCS), gdzie akt usunięcia znajomego z mediów społecznościowych staje się nowym, cyfrowym auto-da-fé.

W epoce, w której nasza lodówka jest mądrzejsza od nas, a toster wymaga aktualizacji oprogramowania, korporacyjny świat finansów znalazł nową odpowiedź na odwieczne pytanie: jak żyć? Odpowiedź brzmi: „Finansowe Zen”. To nie jest zwykła porada budżetowa. To holistyczne podejście, które obiecuje harmonię ducha i salda na koncie. Banki, fundusze inwestycyjne i działy HR prześcigają się w oferowaniu webinarów z medytacji nad wyciągiem z karty kredytowej. Ale czy osiągnięcie nirwany jest możliwe, gdy komornik puka do drzwi czakry serca?

W cichej i dotychczas spokojnej gminie Pewny Chwyt zawrzało. Rada Gminy, w trosce o bezpieczeństwo i porządek publiczny, przegłosowała nową, bezprecedensową uchwałę: “w sprawie standaryzacji chwytu naczyń z uchem”. Dokument, oznaczony numerem 74B/2024, precyzyjnie określa, w jaki sposób mieszkańcy mogą legalnie trzymać swoje filiżanki i kubki. Czy filiżanka herbaty w domowym zaciszu może stać się aktem obywatelskiego nieposłuszeństwa?

Światła zgasły, historia dobiegła końca. W bohaterach wciąż buzują resztki adrenaliny, w nas – katharsis. Z głośników płynie starannie skomponowany utwór, który ma być balsamem dla duszy, ostatnim pociągnięciem pędzla na filmowym płótnie. A na ekranie, niczym uroczysta procesja, zaczynają sunąć one – napisy końcowe. Białe litery na czarnym tle. Litania nazwisk, cichy hołd dla setek rzemieślników, którzy oddali cząstkę siebie, byśmy my mogli na dwie godziny zapomnieć o świecie. To był święty rytuał. Był.

Dziś, w tej samej sekundzie, gdy wybrzmiewa ostatni akord, w prawym dolnym rogu ekranu dokonuje się zbrodnia. Święta procesja zostaje brutalnie skompresowana do rozmiaru znaczka pocztowego i zepchnięta na margines. Obok niej, z agresją akwizytora, pojawia się kolorowe, pulsujące okno zwiastuna serialu o gotujących na czas influencerach. Algorytm nie czeka. Algorytm nie zna litości. Algorytm musi wiedzieć, czy chcesz obejrzeć następny odcinek, zanim zdążysz pomyśleć, co właściwie obejrzałeś przed chwilą. Czy to tylko drobna niedogodność, czy może ostatnie tchnienie umierającej kultury?

W czasach, gdy nasze telefony krzyczą do nas o promocjach głośniej niż budzik w poniedziałek, a jedno kliknięcie dzieli nas od posiadania kolejnego niezbędnego do życia gadżetu (np. podgrzewacza do ręczników papierowych), z Doliny Krzemowej nadciąga nowy trend – dopaminowy detoks portfela. Guru produktywności i biohakerzy finansowi twierdzą, że znaleźli klucz do bogactwa. Klucz ten, co ciekawe, nie polega na kupowaniu ich kursów online, a na świadomym… unieszczęśliwianiu się.

Idea jest prosta jak budowa cepa: skoro każdy zakup, od kawy na mieście po nowy smartfon, wyzwala w mózgu strzał dopaminy, czyli hormonu szczęścia, to aby przestać wydawać, musimy przestać być szczęśliwi. Przynajmniej na chwilę. Brzmi jak plan napisany przez Twojego wewnętrznego księgowego po trzech nieprzespanych nocach nad Excelem? Sprawdźmy, czy za tą rewolucyjną metodą kryje się finansowy Nobel, czy raczej zbiorowy pozew o uszczerbek na zdrowiu psychicznym.

Współczesna cywilizacja, chwiejąca się w posadach pod naporem relatywizmu i komunikacyjnej degrengolady, stoi w obliczu nowego, podstępnego zagrożenia. Zjawisko, które przez badaczy z Międzywydziałowego Ośrodka Badań nad Etyką Słowa (MOBES) zostało ochrzczone mianem Syndromu Echa Inkwizycyjnego (SEI), rozprzestrzenia się niczym zaraza, zatruwając fundamenty dialogu i spychając nas w otchłań retorycznej anarchii. To plaga, w której na proste, klarowne pytanie, zamiast równie klarownej odpowiedzi, otrzymujemy kolejne pytanie – często oskarżycielskie, zawsze unikające istoty rzeczy. Czy to ostatni dzwon na trwogę dla cywilizacji, która zapomniała, że u jej podstaw leży Logos – Słowo, które jest prawdą, a nie sofistyczną sztuczką?

W dobie wszechobecnej optymalizacji i dążenia do porządku, samorządy prześcigają się w innowacyjnych pomysłach na poprawę jakości życia mieszkańców. Najnowsza inicjatywa pochodzi z gminy Prosty Siad, gdzie radni, w trosce o zdrowie i estetykę przestrzeni publicznej, jednogłośnie przegłosowali „Uchwałę o Ergonomii i Estetyce Przestrzeni Publicznej”. Jej kluczowy zapis dotyczy… sposobu siedzenia na ławkach parkowych. Czy chwila wytchnienia na ławce może stać się wkrótce wykroczeniem?

Witajcie w cotygodniowym przeglądzie kondycji naszych portfeli, znanym szerzej jako „Co nam urosło, co nam spadło”. Dziś na warsztat biorę zjawisko, które niczym finansowy crossfit, obiecuje rzeźbę budżetu i elastyczność godną olimpijskiego gimnastyka. Mowa o „gig economy”, czyli, tłumacząc na nasze, ekonomii fuchy. W teorii brzmi to jak sen neoliberała: jesteś swoim własnym szefem, pracujesz kiedy chcesz, a pieniądze płyną strumieniem szerszym niż Wisła po roztopach. W praktyce? Cóż, strumień ten często ma głębokość kałuży po letnim deszczu.

Zgodnie z najnowszym raportem Instytutu Badań nad Elastycznością Portfela (IBnEP), aż 78% ankietowanych „niezależnych kontraktorów” przyznało, że ich głównym benefitem pracowniczym jest możliwość płakania w zaciszu własnego samochodu między jednym a drugim zleceniem. To imponujący wzrost o 15 punktów procentowych w stosunku do pracowników etatowych, którzy na ogół muszą chować się w firmowej toalecie. Czy to właśnie ta mityczna wolność, o której tyle słyszymy?

Istnieje pewna sakralna chwila, moment niemal liturgiczny, w którym dzieło opuszcza ręce swego stwórcy i staje się bytem autonomicznym. Obraz zostaje pokryty werniksem, ostatnia nuta symfonii wybrzmiewa w pustej sali, a na ekranie pojawia się ostateczne, nieodwołalne „FIN”. To akt artystycznej kropki nad „i”, kapitulacja twórcy przed własną kreacją. A jednak, w mrocznych zakamarkach współczesnej dystrybucji czai się widmo, które tę świętość bezcześci. Widmo nosi miano „Director’s Cut”.

Ta marketingowa hydra o wielu głowach – edycji rozszerzonej, wersji ostatecznej, cięcia finalnego – obiecuje nam dostęp do nieskażonej wizji artysty, do prawdy ukrytej przed nami przez bezdusznych producentów. Ale czy za tą obietnicą nie kryje się przypadkiem najzwyklejszy w świecie cyrograf, podpisany krwią sztuki w zamian za kilka dodatkowych srebrników? Czy dodatkowe piętnaście minut sceny, w której protagonista duma nad losem ludzkości, jedząc kanapkę z serem, faktycznie wnosi coś do katharsis, czy jest jedynie fuszerką, która nie przeszła pierwotnej selekcji?