Satyra

W dobie powszechnej cyfryzacji i bezrefleksyjnego pędu ku produktywności, ludzkość dopuściła się zamachu na jedną z najświętszych instytucji życia społecznego – bezinteresowną spontaniczność. Oto bowiem, zamiast serdecznego impulsu i prostego zapytania o wolny wieczór, współczesny człowiek otrzymuje zimny, bezduszny monit: „Zaproszenie na wydarzenie: Kawa z Markiem”. Czy relacja międzyludzka stała się kolejnym zadaniem w korporacyjnym harmonogramie, a człowiek bliźniemu – jedynie pozycją w arkuszu kalkulacyjnym?

W czasach, gdy pojęcie „User Experience” urosło do rangi nowego kultu religijnego, a płynność percepcji stała się synonimem bezrefleksyjnej konsumpcji, z pola bitwy powoli znika on. Przypis dolny. Ta maleńka, pisana drobną czcionką piwniczka tekstu, w której autorzy przez stulecia szeptali do nas rzeczy najważniejsze, ustępuje miejsca dyktatowi gładkiego, niezakłóconego scrollowania. Czy wraz z jego odejściem tracimy zdolność do wielopoziomowego myślenia, czy jedynie optymalizujemy transfer danych do naszych i tak już zrezygnowanych mózgów?

Wprowadzenie systemu kaucyjnego miało być ekologicznym krokiem milowym, a stało się… najbardziej stabilnym instrumentem finansowym XXI wieku. Podczas gdy giełda kaprysi, a fundusze inwestycyjne topią nasze oszczędności w skomplikowanych instrumentach pochodnych, na horyzoncie pojawia się on: plastikowy transparentny obligatariusz o pojemności 1,5 litra. Z kaucją na poziomie 50 groszy, zwykła butelka po wodzie mineralnej staje się aktywem o gwarantowanej stopie zwrotu, o której tradycyjne banki mogą tylko pomarzyć.\n

Wejście do galerii sztuki było niegdyś aktem niemal mistycznym – przekroczeniem progu między profanum codzienności a sacrum nieskończoności. Dziś, zamiast drżenia serca w bezgłośnym dialogu z płótnem Karaważona czy Malewicza, w nasze uszy wtłacza się cyfrowy ekstrakt z banału. Oto bowiem, w imię “demokratyzacji sztuki”, instytucje wystawiennicze zastąpiły tradycyjny szept kustosza głosem popularnych influencerów, którzy przez słuchawki wyjaśniają nam egzystencjalny ból Van Gogha za pomocą emotikonów i młodzieżowego slangu. Czy to jeszcze kontemplacja, czy już tylko estetyczny tiktokiizm?

W dobie, gdy sztuka teatralna mierzy swój sukces decybelami i częstotliwością zmian multimedialnych projekcji, gdzieś pomiędzy pierwszym a drugim aktem ulatuje to, co w teatrze najświętsze. Odkrywamy na nowo postać Kajetana Antrakta – zapomnianego reżysera, który z przerw w spektaklu uczynił transcendentalne arcydzieło, dziś brutalnie zadeptane przez współczesny konsumpcjonizm.

Kupiłeś nowy toster i odruchowo szukasz w nim portu HDMI, żeby sprawdzić, czy wyciągnie chociaż stabilne 60 klatek na sekundę przy średnim stopniu przypieczenia? A może Twój inteligentny czajnik przeszedł procedurę undervoltingu, bo denerwowało Cię, że zbyt szybko łapie thermal throttling przy gotowaniu wody na herbatę? Gratulacje. Prawdopodobnie dopadł Cię „Syndrom Benchmarkowania AGD” – najnowsza przypadłość dotykająca ortodoksyjnych wyznawców PC Master Race, którzy nie potrafią już żyć w świecie, gdzie urządzenia po prostu… działają bez wyświetlania statystyk użycia procesora.

Wyobraź sobie, drogi Kowalski, że udaje Ci się dokonać cudu. Po miesiącach odmawiania sobie rzemieślniczego papieru toaletowego i kawy na mieście, na Twoim koncie ląduje nadwyżka finansowa. Tysiąc złotych. Leży sobie dumnie na subkoncie, a Ty co wieczór logujesz się do aplikacji, żeby popatrzeć na ten cyfrowy pomnik swojej silnej woli. Sielanka? Otóż nie dla wszystkich. Dla Twojego banku te bezczynne cyfry to jawna potwarz, marnotrawstwo przestrzeni dyskowej i przede wszystkim – czysty brak zysku.

W świecie nowoczesnej bankowości pieniądz, który nie krąży, jest jak zaparkowany samochód dostawczy: nie zarabia na mandaty. Dlatego instytucje finansowe, w trosce o naszą edukację ekonomiczną, zaczynają coraz śmielej testować nasze granice wytrzymałości za pomocą nowego, genialnego produktu: opłaty za bezczynność kapitału.

Obserwując współczesne imperia streamingowe, odnosi się nieodparte wrażenie, że ludzkość w swej ewolucyjnej wędrówce dotarła do punktu, w którym obraz przestał wystarczać, a słowo pisane stało się zbyt męczące. Oto bowiem nastała era bezlitosnego lektora – nie tego tradycyjnego, czytającego dialogi ze znudzeniem godnym urzędnika skarbowego, lecz nowoczesnego audiodeskryptora, który z uporem maniaka tłumaczy nam, że „bohater patrzy ze smutkiem w lewy róg ekranu, podczas gdy jego lewa brew drży w rytmie egzystencjalnego niepokoju”. W tym technologicznym zgiełku, gdzie każdy gest musi zostać skatalogowany i zwerbalizowany, ostateczną śmierć poniosło najwspanialsze terytorium dramatu: didaskalia. A wraz z nimi odszedł w niepamięć Ambroży Półsłówko – ostatni prorok teatralnego milczenia.

Żyjemy w epoce bezwzględnego przebodźcowania. Każdy centymetr kwadratowy współczesnej sceny musi być doświetlony reflektorem LED o mocy tysiąca słońc, a widz – niczym ćma porażona sklepowym neonem – traci zdolność dostrzegania tego, co najcenniejsze: ukrytego w mroku szeptu. W pogoni za cyfrową sterylnością i instagramową estetyką zapomnieliśmy o jedynym człowieku, który potrafił wyreżyserować pustkę.

Niewielu dziś pamięta o Faustynie Cieniu, wizjonerze teatru negatywnego, który w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku rzucił wyzwanie samej fizyce światła. Jego teatr nie tyle pokazywał, ile ocalał nas przed terrorem widzialności. Dzisiaj, gdy kultura stała się jaskrawym fast-foodem percepcji, warto powrócić do tej zapomnianej lekcji pokory wobec tego, co niewidoczne.

Czy zdarzyło Wam się kiedyś spojrzeć na skrzypiące drzwi od szafy, cieknący kran albo powoli rozpadający się związek i pomyśleć: „Ech, na razie zostawię, może wpadnie jakiś hotfix w przyszłym tygodniu”? Jeśli tak, gratulacje – prawdopodobnie padliście ofiarą najnowszego schorzenia cywilizacyjnego, które właśnie zdiagnozowali badacze z Instytutu Behawiorystyki Cyfrowej w Seulu.

Poznajcie „Syndrom Oczekiwania na Patcha” (SOP), czyli stan umysłu, w którym zaczynamy traktować naszą szarą, analogową rzeczywistość jak niedopracowaną grę w fazie Early Access, a wszelkie życiowe problemy – jak nieszkodliwe glitche, które producent ma obowiązek naprawić za nas.