Savoir-Vivre

W świecie, który niegdyś budowano na fundamencie uroczystego, mocnego uścisku dłoni – aktu pieczętującego zarówno traktaty międzynarodowe, jak i sąsiedzkie przymierza – zapanował niepokojący chaos obyczajowy. Współczesny człowiek, miotany lękiem przed mikrobami oraz własnym paraliżem decyzyjnym, coraz częściej rezygnuje z tej uświęconej tradycją formy kontaktu na rzecz infantylnych substytutów. Instytut Badań nad Etykietą i Godnością Osobistą (IBEGO) alarmuje: nadchodzi zmierzch cywilizacji dotyku z klasą.

W dobie renesansu podróży kolejowych i hucznych zapowiedzi o modernizacji taboru narodowego przewoźnika, polscy pasażerowie zderzają się z brutalną rzeczywistością, w której chrześcijański nakaz „gościa w dom, Boga w dom” kończy się na progu przedziału drugiej klasy. Badacze z Instytutu Wyższej Kultury Obyczajowej im. ks. bpa Władysława Łozińskiego alarmują: stoimy w obliczu nowej plagi duchowej, jaką jest Syndrom Przedziałowej Aneksji Terytorialnej (SPAT). To zjawisko, w którym podróżny traktuje sąsiedni fotel nie jako przestrzeń dla drugiego człowieka, lecz jako prywatne lenno dla swojej torby podróżnej lub, co gorsza, wełnianego płaszcza.

W dobie, gdy komunikacja międzyludzka powinna osiągać wyżyny teologicznego wręcz porozumienia, stoimy w obliczu bezprecedensowego kryzysu. Prawdziwy, wielogłosowy dialog, będący niegdyś fundamentem łacińskiej cywilizacji, został zastąpiony przez mrukliwą liturgię obojętności. Syndrom Selektywnej Głuchoty Konwersacyjnej (SSGK) pustoszy polskie salony, zamieniając małżeńskie i przyjacielskie interakcje w pasmo monosylabicznych pomruków, które urągają godności istoty rozumnej.\n

W dobie powszechnej cyfryzacji i bezrefleksyjnego pędu ku produktywności, ludzkość dopuściła się zamachu na jedną z najświętszych instytucji życia społecznego – bezinteresowną spontaniczność. Oto bowiem, zamiast serdecznego impulsu i prostego zapytania o wolny wieczór, współczesny człowiek otrzymuje zimny, bezduszny monit: „Zaproszenie na wydarzenie: Kawa z Markiem”. Czy relacja międzyludzka stała się kolejnym zadaniem w korporacyjnym harmonogramie, a człowiek bliźniemu – jedynie pozycją w arkuszu kalkulacyjnym?

W czasach, gdy kultura wysoka ustępuje miejsca dyktatowi natychmiastowej gratyfikacji, a tradycyjne wartości ulegają niepokojącemu rozwodnieniu, na salonach – zarówno tych dosłownych, jak i metaforycznych – panoszy się nowa, wielce niepokojąca plaga. Mowa o zjawisku, które w terminologii socjologiczno-obyczajowej ochrzciliśmy mianem Syndromu Cichej Apostazji Towarzyskiej (SCAT). To właśnie pod tą kliniczną nazwą kryje się bezduszna, pozbawiona elementarnej kultury praktyka znana pospólstwu jako „angielskie wyjście”. Gdy biesiadnik, zamiast uścisnąć dłoń gospodarza i złożyć dziękczynne ukłony, ulatnia się niczym kamfora, stajemy przed pytaniem: czy to tylko przejaw lenistwa, czy już ostateczny upadek ludzkiego ducha?

W dobie cyfryzacji, kiedy to człowiek rzekomo wspiął się na szczyty technologicznych możliwości, z niepokojem obserwuję postępującą barbaryzację języka pisanego. Najnowszym przejawem tej duchowej i intelektualnej kapitulacji jest zjawisko, które roboczo ochrzciłem mianem Syndromu Interpunkcyjnej Sekularyzacji (SIS). Jest to stan, w którym nadawca wiadomości tekstowej, kierując się lenistwem lub – co gorsza – jawną pogardą dla bliźniego, rezygnuje z używania znaków interpunkcyjnych, zamieniając uświęcony ład zdania w bezkształtną, pogańską masę słowną.

Sezon ślubny w naszej umiłowanej Ojczyźnie od zarania dziejów stanowił nie tylko sprawdzian dla narzeczonych, ale przede wszystkim moralny i finansowy egzamin dla zaproszonych gości. Niestety, u progu trzeciej dekady XXI wieku, na ołtarzu nowoczesności i rzekomej wygody złożona została kolejna świętość. Tradycyjna, papierowa koperta – będąca dotąd sakralnym symbolem dyskrecji, taktu i osobistego zaangażowania – ustępuje miejsca bezdusznemu ciągowi cyfr. Pojawienie się numerów kont bankowych oraz kodów QR bezpośrednio na ślubnych blankietach to nie tylko estetyczna zbrodnia, ale przede wszystkim duchowy regres, który odziera ten wyjątkowy sakrament z resztek mistycznej tajemnicy.

Żyjemy w epoce, w której szacunek do drugiego człowieka został zredukowany do poziomu cyfrowego barbarzyństwa. Niegdyś, by przekazać myśl, człowiek zmuszony był do wysiłku intelektualnego – musiał sformułować zdanie, ubrać je w ramy ortografii i przede wszystkim, zważyć na czas swojego odbiorcy. Dziś, u progu trzeciej dekady XXI wieku, stajemy w obliczu cywilizacyjnego kryzysu, który godzi w same fundamenty społecznego współżycia i który zmuszony jestem zdiagnozować jako Syndrom Autokratycznego Monologu Głosowego (SAMG).

Czy może być coś bardziej uchybiającego godności ludzkiej niż chwila, w której na ekranie smartfona pojawia się lakoniczne, zawieszone w próżni: „Mam pytanie”? Bez doprecyzowania, bez nakreślenia kontekstu, bez elementarnego szacunku dla cennego czasu bliźniego. To cyfrowe zawieszenie broni, w którym nadawca terroryzuje odbiorcę, zmuszając go do wejścia w stan permanentnego niepokoju egzystencjalnego i oczekiwania na nieuchronny wyrok.

W dobie powszechnej cyfryzacji i kultu złudnej wygody, obserwujemy niepokojący proces atrofii fundamentalnej komórki społecznej, jaką jest domowe ognisko. Współczesny człowiek, miast z pokorą i radością otworzyć podwoje swojego domostwa dla bliźniego, coraz częściej wybiera drogę na skróty, wypychając relacje międzyludzkie w sterylne, bezduszne progi kawiarnianych sieciówek. Instytut Etykiety i Dobrych Obyczajów im. Jana Chryzostoma Paska alarmuje: jako cywilizacja tracimy zdolność do autentycznej ofiarności gospodarza, zastępując ją komercyjnym substytutem bliskości.