Socjologia

W świecie, który niegdyś opierał się na fundamencie danego słowa i precyzji zegarmistrzowskiej, obserwujemy dziś przerażający proces erozji elementarnej wartości, jaką jest szacunek do czasu bliźniego. Czas, ten dar dany nam z góry, został sprowadzony do roli elastycznego pojęcia, którym współczesny człowiek żongluje z gracją godną cyrkowca, lecz bez cienia moralnej refleksji. Stoimy u progu nowej ery — ery permanentnego spóźnienia, usankcjonowanego przez cyfrowy nihilizm.

Obserwując współczesne teatrum relacji międzyludzkich, trudno oprzeć się wrażeniu, że jako cywilizacja zeszliśmy na manowce, zamieniając sacrum spotkania dwóch dusz na profanum arkusza kalkulacyjnego. Jeszcze nie tak dawno pierwsza randka była misterium, subtelną grą niedopowiedzeń i estetycznych uniesień, w której mężczyzna występował w roli opiekuna ładu, a kobieta – jego inspiracji. Dziś, w dobie wszechobecnej optymalizacji wszystkiego, co ludzkie, stoimy u progu nowej, mrocznej ery: Syndromu Transakcyjnej Degeneracji Uczuć (STDU). Zamiast pytać o marzenia, pytamy o zdolność kredytową, a zamiast patrzeć w oczy, analizujemy profil na LinkedInie w poszukiwaniu synergii kompetencyjnej.

Obserwując współczesne teatrum międzyludzkich interakcji, trudno oprzeć się wrażeniu, że jako cywilizacja zrezygnowaliśmy z dążenia do doskonałości na rzecz wygody, która niebezpiecznie graniczy z gnuśnością. Jeszcze nie tak dawno proces zbliżenia dwojga istot ludzkich przypominał starannie zaplanowaną liturgię – pełną szacunku, odpowiedniego anturażu i, co najważniejsze, wysiłku intelektualnego. Dziś jednak, w dobie wszechobecnego pośpiechu i duchowej jałowizny, szczytem kunsztu matrymonialnego stało się lakoniczne zaproszenie na „oglądanie serialu”, co w istocie jest jedynie eufemizmem dla totalnej kapitulacji przed kulturą wysoką.

W dobie postępującej sekularyzacji dobrych manier i powszechnego rozkładu struktur hierarchicznych, stoimy w obliczu zjawiska, które Instytut Etykiety i Transcendencji im. Jana Pawła Woronicza określił mianem Syndromu Werbalnego Egalitaryzmu Wymuszonego (SWEW). To patologiczna tendencja do skracania dystansu komunikacyjnego, przejawiająca się w bezpardonowym przechodzeniu na „ty” bez uprzedniego sakramentu zgody obu stron.

Pamiętam ten drżący szept atramentu na papierze. Był to niemal liturgiczny akt, sakrament zawierany między bogiem a wyznawcą, gdzie kawałek fotografii stawał się relikwią, a podpis – stygmatem obecności. Dziś, w epoce cyfrowej spowiedzi, ten cichy rytuał został zagłuszony przez kakofonię migawek i bezduszny błysk ekranu. Autograf, ten unikalny sejsmogram chwili, zapisany drżeniem dłoni idola, umiera. A jego mordercą jest uśmiechnięte, wykadrowane i przefiltrowane selfie.

Z danych Międzywydziałowego Instytutu Badań nad Zanikiem Pisma Odręcznego (MIBZPO) w Kutnie wynika, że w ciągu ostatniej dekady prośby o autograf na eventach kulturalnych spadły o 87%, podczas gdy liczba wykonanych selfie z twórcami wzrosła o, bagatela, 1240%. To nie jest statystyka. To jest epitafium.

Współczesna cywilizacja, w swoim niepohamowanym pędzie ku absolutnemu komfortowi psychicznemu, wydała na świat potwora o szlachetnie brzmiącym imieniu: dbałość o własne granice. Zjawisko, które w założeniu miało chronić jednostkę przed toksycznością, zmutowało w bezlitosne narzędzie społecznej segregacji, które z aptekarską precyzją odcina od naszego życia każdego, kto śmie zakłócić idealną harmonię naszej mentalnej bańki. Stoimy w obliczu epidemii Syndromu Selektywnej Czystki Społecznej (SSCS), gdzie akt usunięcia znajomego z mediów społecznościowych staje się nowym, cyfrowym auto-da-fé.

W epoce, w której ludzkość z dumą zdeponowała swój zbiorowy intelekt w chmurze, a kompasem naszej kulturowej nawigacji stał się kciuk przesuwający ekran, dokonuje się cicha, acz monumentalna tragedia. Oto ona: śmierć przypadku. Zgon artystycznej serendipity. Codziennie, z precyzją szwajcarskiego zegarmistrza i empatią kata, bezosobowy byt, znany jako „algorytm rekomendacji”, zamyka kolejne drzwi percepcji, budując wokół nas idealnie wygłuszoną celę naszych własnych upodobań. Sprawia, że przestajemy być odkrywcami, a stajemy się wiecznymi turystami w muzeum luster, w którym każda wystawa jest tylko kolejnym odbiciem nas samych.

Czy w tej złotej klatce komfortu, w tej symfonii echa, słyszymy jeszcze cokolwiek poza melodią, którą sami sobie niegdyś zanuciłiliśmy?

Obserwujemy zjawisko o skali doprawdy apokaliptycznej. Słowo „przepraszam”, niegdyś potężny instrument moralnej restytucji, fundament porządku społecznego i osobistej godności, zostało zredukowane do roli nerwowego tiki, fonetycznego wypełniacza ciszy. Dziś rzucamy je na wiatr z nonszalancją godną rozrzucania ulotek, przepraszając za to, że oddychamy w przestrzeni publicznej, że śmiemy istnieć obok innych przedstawicieli naszego gatunku. Czy to już ten moment, w którym ludzkość, w akcie ostatecznej, perwersyjnej pokory, powinna przeprosić Stwórcę za swoje istnienie?

Najnowsze badania Międzyuczelnianego Instytutu Etyki Słowa (MIES) w Genewie nie pozostawiają złudzeń. Zdiagnozowano nową, zatrważającą jednostkę chorobową cywilizacji – Syndrom Patologicznego Przeproszenia (SPP). Jest to schorzenie o dwojakiej, iście diabolicznej naturze, które niczym kwas przeżera fundamenty naszej wspólnoty, niszcząc pojęcie winy i odpowiedzialności.