Współczesny teatr pachnie miętą i płynem do dezynfekcji rąk. Z sal widowiskowych zniknął ostatni wielki kurator naszych lęków – ciężki, gryzący dym sceniczny, który niegdyś zmuszał nas do płaczu, zanim jeszcze aktor wypowiedział pierwszą kwestię. Czy wraz z nadejściem ery sterylnych wytwornic pary wodnej bezpowrotnie utraciliśmy zdolność do błądzenia w metafizycznej mgle?
W czasach, gdy pojęcie „User Experience” urosło do rangi nowego kultu religijnego, a płynność percepcji stała się synonimem bezrefleksyjnej konsumpcji, z pola bitwy powoli znika on. Przypis dolny. Ta maleńka, pisana drobną czcionką piwniczka tekstu, w której autorzy przez stulecia szeptali do nas rzeczy najważniejsze, ustępuje miejsca dyktatowi gładkiego, niezakłóconego scrollowania. Czy wraz z jego odejściem tracimy zdolność do wielopoziomowego myślenia, czy jedynie optymalizujemy transfer danych do naszych i tak już zrezygnowanych mózgów?
Wejście do galerii sztuki było niegdyś aktem niemal mistycznym – przekroczeniem progu między profanum codzienności a sacrum nieskończoności. Dziś, zamiast drżenia serca w bezgłośnym dialogu z płótnem Karaważona czy Malewicza, w nasze uszy wtłacza się cyfrowy ekstrakt z banału. Oto bowiem, w imię “demokratyzacji sztuki”, instytucje wystawiennicze zastąpiły tradycyjny szept kustosza głosem popularnych influencerów, którzy przez słuchawki wyjaśniają nam egzystencjalny ból Van Gogha za pomocą emotikonów i młodzieżowego slangu. Czy to jeszcze kontemplacja, czy już tylko estetyczny tiktokiizm?
W dobie, gdy sztuka teatralna mierzy swój sukces decybelami i częstotliwością zmian multimedialnych projekcji, gdzieś pomiędzy pierwszym a drugim aktem ulatuje to, co w teatrze najświętsze. Odkrywamy na nowo postać Kajetana Antrakta – zapomnianego reżysera, który z przerw w spektaklu uczynił transcendentalne arcydzieło, dziś brutalnie zadeptane przez współczesny konsumpcjonizm.
Obserwując współczesne imperia streamingowe, odnosi się nieodparte wrażenie, że ludzkość w swej ewolucyjnej wędrówce dotarła do punktu, w którym obraz przestał wystarczać, a słowo pisane stało się zbyt męczące. Oto bowiem nastała era bezlitosnego lektora – nie tego tradycyjnego, czytającego dialogi ze znudzeniem godnym urzędnika skarbowego, lecz nowoczesnego audiodeskryptora, który z uporem maniaka tłumaczy nam, że „bohater patrzy ze smutkiem w lewy róg ekranu, podczas gdy jego lewa brew drży w rytmie egzystencjalnego niepokoju”. W tym technologicznym zgiełku, gdzie każdy gest musi zostać skatalogowany i zwerbalizowany, ostateczną śmierć poniosło najwspanialsze terytorium dramatu: didaskalia. A wraz z nimi odszedł w niepamięć Ambroży Półsłówko – ostatni prorok teatralnego milczenia.
W dobie, gdy bezduszna technologia rości sobie prawo do optymalizacji każdego uderzenia naszego serca, na estradach filharmonii dokonuje się cichy, niedostrzegalny przez masy mord na tradycji. Oto na naszych oczach gaśnie profesja, która przez stulecia była spoiwem między natchnieniem kompozytora a fizyczną realizacją dzieła. Gdzie podziali się oni – cisi bohaterowie drugiego planu, mistrzowie milczącego gestu, wirtuozi papierowego szmeru?
W epoce, w której każdy użytkownik platformy społecznościowej mianuje się protagonistą własnego, tragikomicznego serialu, postać statysty staje się reliktem bardziej egzotycznym niż gramofon na korbkę. Zapominamy, że fundamentem każdej wielkiej narracji nie jest blask głównej gwiazdy, lecz gęsty, duszny mrok tła, w którym tętni życie pozbawione imienia. Feliks Drugoplanowy, postać niemal mityczna w kręgach krakowskiej bohemy lat siedemdziesiątych, był kimś więcej niż tylko „człowiekiem z tłumu”. Był ontologicznym gwarantem realizmu, który dziś, w dobie cyfrowych klonów, wydaje się bezpowrotnie utracony.
W dobie cyfrowej seryjności i algorytmów, które poganiają naszą uwagę niczym bezlitosny woźnica, straciliśmy coś, co niegdyś stanowiło o świętości seansu. Chodzi o owo uroczyste, niemal sakralne “Koniec”, które kładło kropkę nad i, pozwalając emocjom wybrzmieć w zbawiennym bezruchu, zanim rzeczywistość brutalnie upomni się o swoje prawa.
W dobie cyfrowego horror vacui, gdzie każda sekunda ciszy w podcaście jest wycinana z chirurgiczną precyzją, a krawędzie obrazu w streamingu muszą pękać od nadmiaru detali, zapomniana postać Leopolda Interwału powraca do nas niczym widmowy powidok na siatkówce zmęczonego oka.
W dobie algorytmicznej sterylności, gdzie każda sekunda dźwięku jest prostowana przez cyfrowe imadła Autotune’a, a każdy piksel obrazu poddawany jest eugenicznej selekcji przez sztuczną inteligencję, zaczynamy tęsknić za tym, co ludzkie – za błędem. Czy potrafimy jeszcze usłyszeć drżenie ręki skrzypka, czy już tylko matematyczną pewność procesora?
