Upadek Obyczajów

Obserwując współczesne teatrum międzyludzkich interakcji, trudno oprzeć się wrażeniu, że jako cywilizacja zrezygnowaliśmy z dążenia do doskonałości na rzecz wygody, która niebezpiecznie graniczy z gnuśnością. Jeszcze nie tak dawno proces zbliżenia dwojga istot ludzkich przypominał starannie zaplanowaną liturgię – pełną szacunku, odpowiedniego anturażu i, co najważniejsze, wysiłku intelektualnego. Dziś jednak, w dobie wszechobecnego pośpiechu i duchowej jałowizny, szczytem kunsztu matrymonialnego stało się lakoniczne zaproszenie na „oglądanie serialu”, co w istocie jest jedynie eufemizmem dla totalnej kapitulacji przed kulturą wysoką.

W dobie postępującej sekularyzacji dobrych manier i powszechnego rozkładu struktur hierarchicznych, stoimy w obliczu zjawiska, które Instytut Etykiety i Transcendencji im. Jana Pawła Woronicza określił mianem Syndromu Werbalnego Egalitaryzmu Wymuszonego (SWEW). To patologiczna tendencja do skracania dystansu komunikacyjnego, przejawiająca się w bezpardonowym przechodzeniu na „ty” bez uprzedniego sakramentu zgody obu stron.

Współczesna cywilizacja, w swym nieustannym pędzie ku absolutnej transparentności, doprowadziła do zjawiska, które w swej istocie stanowi profanację ludzkiej duszy. Mowa o Syndromie Emocjonalnej Ekskrementacji (SEE), zdiagnozowanym niedawno przez badaczy z Międzywydziałowego Ośrodka Badań nad Erozją Dyskrecji (MOBED). Zjawisko to polega na niekontrolowanym, publicznym wylewaniu najbardziej intymnych traum i dramatów życiowych na przypadkowych słuchaczy – kasjerkę w supermarkecie, kolegę z biurka obok, czy niczego nieświadomego pasażera w przedziale kolejowym. Niegdyś sfera sacrum, zastrzeżona dla konfesjonału lub najbliższych sercu, dziś staje się towarem rzucanym na stragany codziennych interakcji niczym zepsute warzywo. Czy jesteśmy świadkami ostatecznego upadku bariery, która oddzielała człowieka od bestii – bariery wstydu i godności osobistej?

W cywilizowanym świecie, ufundowanym na filarach greckiej filozofii i rzymskiego prawa, pewne interakcje społeczne powinny być proste jak konstrukcja cepa i wzniosłe jak gotycka katedra. Do takich należy wymiana komplementów – drobnych aktów afirmatywnych, które niczym spoiwo moralne powinny wzmacniać tkankę społeczną. Gdy jeden człowiek, w akcie dobrej woli, obdarza drugiego pochwałą, odpowiedź winna być jedna: proste, godne i przepełnione łaską „Dziękuję”.

Niestety, obserwacje prowadzone na poligonach codzienności – w biurach, na ulicach, a nawet, o zgrozo, w Domach Pańskich – malują obraz zgoła odmienny. Obraz upadku. Na prosty komunikat: „Świetnie dziś wyglądasz”, zamiast oczekiwanej wdzięczności, otrzymujemy kakofonię wymówek, umniejszeń i werbalnej autodestrukcji. „To? Stara szmata ze szmateksu”, „Daj spokój, nie spałem całą noc”, „Chyba kpisz, przytyłem pięć kilo”. To nie jest skromność, szanowni Państwo. To jest duchowa gangrena, którą nauka zidentyfikowała jako Syndrom Odrzucenia Afirmatywnego (SOA). Plaga, która toczy naszą cywilizację od środka, kwestionując samą zdolność człowieka do przyjmowania dobra.

W dobie, gdy komunikacja powinna być natychmiastowa i nieograniczona, obserwujemy zjawisko zatrważające – zjawisko ciszy. Nie jest to jednak cisza kontemplacyjna, pełna refleksji i duchowego uniesienia, lecz cisza będąca aktem unicestwienia, egzekucją dokonaną na tkance relacji międzyludzkich. Mówimy o pladze, którą Instytut Etyki Komunikacyjnej im. Kardynała Wyszyńskiego ochrzcił mianem Syndromu Nagłego Wygaśnięcia Relacyjnego (SNWR), znanego w kulturze plebejskiej jako „ghosting”.

Czy naprawdę doszliśmy do punktu, w którym zerwanie więzi międzyludzkiej nie wymaga już nawet godności słowa, lecz sprowadza się do aktu cyfrowej anihilacji? Gdzie podziała się elementarna odwaga cywilna, by spojrzeć drugiemu człowiekowi – nawet wirtualnie – w oczy i zakomunikować koniec? Czyżbyśmy jako społeczeństwo zatracili kręgosłup moralny, zastępując go amorficzną galaretą konformizmu i lęku przed konfrontacją?

Współczesna cywilizacja, w swoim niepohamowanym pędzie ku absolutnemu komfortowi psychicznemu, wydała na świat potwora o szlachetnie brzmiącym imieniu: dbałość o własne granice. Zjawisko, które w założeniu miało chronić jednostkę przed toksycznością, zmutowało w bezlitosne narzędzie społecznej segregacji, które z aptekarską precyzją odcina od naszego życia każdego, kto śmie zakłócić idealną harmonię naszej mentalnej bańki. Stoimy w obliczu epidemii Syndromu Selektywnej Czystki Społecznej (SSCS), gdzie akt usunięcia znajomego z mediów społecznościowych staje się nowym, cyfrowym auto-da-fé.

Obserwujemy zjawisko o skali doprawdy apokaliptycznej. Słowo „przepraszam”, niegdyś potężny instrument moralnej restytucji, fundament porządku społecznego i osobistej godności, zostało zredukowane do roli nerwowego tiki, fonetycznego wypełniacza ciszy. Dziś rzucamy je na wiatr z nonszalancją godną rozrzucania ulotek, przepraszając za to, że oddychamy w przestrzeni publicznej, że śmiemy istnieć obok innych przedstawicieli naszego gatunku. Czy to już ten moment, w którym ludzkość, w akcie ostatecznej, perwersyjnej pokory, powinna przeprosić Stwórcę za swoje istnienie?

Najnowsze badania Międzyuczelnianego Instytutu Etyki Słowa (MIES) w Genewie nie pozostawiają złudzeń. Zdiagnozowano nową, zatrważającą jednostkę chorobową cywilizacji – Syndrom Patologicznego Przeproszenia (SPP). Jest to schorzenie o dwojakiej, iście diabolicznej naturze, które niczym kwas przeżera fundamenty naszej wspólnoty, niszcząc pojęcie winy i odpowiedzialności.

Obserwujemy dziś zjawisko dalece bardziej niepokojące niż inflacja czy kryzys klimatyczny – cichą pandemię, która toczy tkankę społeczną od wewnątrz, zatruwając fundamenty ludzkiej autonomii i godności. Mowa o Syndromie Nieproszonego Mesjasza (SNM), pladze samozwańczych zbawicieli, którzy w każdym westchnieniu bliźniego doszukują się wołania o pomoc, na które odpowiadają z furią i zapałem godnym neofity. Czy ktokolwiek jeszcze pamięta o świętym prawie do samodzielnego popełniania błędów i wyciągania z nich wniosków?

Oto bowiem zwykła, codzienna interakcja międzyludzka przekształciła się w pole minowe, gdzie jedno zdanie o zmęczeniu czy drobnym problemie uruchamia lawinę „dobrych rad”, „sprawdzonych sposobów” i „jedynych słusznych rozwiązań”. Twój sąsiad staje się ekspertem od twoich finansów, koleżanka z pracy – inkwizytorem twoich wyborów żywieniowych, a wuj na rodzinnym obiedzie – prorokiem twojej kariery zawodowej. Każdy z nich dzierży w dłoni płonący kaganek oświecenia, gotów siłą nawracać cię na swoją wersję prawdy, nie bacząc na to, że twoja dusza wcale nie błądzi w ciemnościach.

Współczesna klatka schodowa stała się areną cichej, acz brutalnej wojny podjazdowej. To pole bitwy, na którym zamiast oręża dzierżymy smartfony, a uniesiona w geście pozdrowienia dłoń jest aktem rzadkiej i niezrozumiałej dla ogółu odwagi. Z niekłamanym niepokojem obserwuję galopującą epidemię, którą eksperci z Międzywydziałowego Zakładu Badań nad Erozją Więzi Społecznych ochrzcili mianem Syndromu Amnezji Sąsiedzkiej (SAS). Choroba ta, objawiająca się patologiczną niezdolnością do wymówienia prostego ‘Dzień dobry’, toczy naszą cywilizację od fundamentów, zwiastując jej rychły i opłakany w skutkach koniec.

Zapytajmy samych siebie, z ręką na sercu – ile razy udawaliśmy pilną rozmowę telefoniczną, byle tylko uniknąć konfrontacji wzrokowej z sąsiadem z trzeciego piętra? Ile razy nasza uwaga została w cudowny sposób przykuta przez fascynującą fakturę tynku na ścianie, gdy z naprzeciwka nadchodziła ona – sąsiadka z psem? To nie jest zwykła nieśmiałość. To symptom głębokiego upadku moralnego, dowód na to, że zerwaliśmy prastary, niepisany pakt społeczny.

Współczesna cywilizacja, chwiejąca się w posadach pod naporem moralnego relatywizmu, stanęła w obliczu nowego, podstępnego zagrożenia. Zjawisko, dotychczas trywializowane w popkulturze pod anglosaskim mianem „friendzone”, zostało przez czołowych badaczy z Międzywydziałowego Instytutu Etyki Relacyjnej im. Świętego Walentego w Gnieźnie sklasyfikowane jako groźna jednostka nozologiczna: Syndrom Otchłani Platonicznej (SOP). To nie jest, szanowni Państwo, niewinna odmowa. To świadomy akt erozyjny wymierzony w fundamenty prokreacji i stabilności społecznej.